18. janúar 2012 - Eggert Claessen

Tölfræðin að baki áhættufjárfestingum

Margir frumkvöðlar sem leita að fjárfestum til að fjárfesta í hugmyndum sínum telja að sú ávöxtunarkrafa sem fjárfestar gera sé ótrúlega há miðað við það vaxtastig sem er í þjóðfélaginu. Í þessari stuttu grein er markmiðið að setja fram dæmisögu þar sem reynt er að útskýra af hverju þetta er.

Áhættufjárfestar, stundum kallaðir framtaksfjárfestar, skoða hundruð viðskiptahugmynda á hverju ári í þeirri von að finna hina einu réttu. Þeir reyna að vanda valið og velja þær sem þeim þykja bestar. Þrátt fyrir háa ávöxtunarkröfu í prósentum eru fjárfestarnir í raun að leita að fjárfestingu sem gefur þeim tífalda eða hærri ávöxtun.

Þetta eru háleit markmið á ávöxtun, en oftar en ekki er raunveruleikinn annar og til að útskýra þetta skal tekið dæmi um fjárfestingasjóð sem hefur ISK 4 milljarða til ráðstöfunar og er til sjö ára. Sjóðurinn er rekinn skv. svokallaðri 2-20 reglu en hún þýðir að eigendur sjóðsins þurfa að greiða umsýsluaðila hans 2% þóknun á ári og svo 20% hlutdeild í ávöxtun af einstökum fjárfestingum þar sem ávöxtun er umfram 5% á ári. Það þýðir að fé til fjárfestinga er rétt liðlega ISK 3 milljarðar. Sjóðurinn nær að fjárfesta í 15 fyrirtækjum fyrir að meðaltali 200 milljónir.

Þumalfingursreglan segir að þriðjungur fyrirtækjanna verði gjaldþrota eða seljist með tapi, annar þriðjungur skili sér til baka með lítilli eða engri ávöxtun og það sé síðasti þriðjungurinn sem þurfi að standa undir ávöxtun sjóðsins með ávöxtun sem er tvöföld eða hærri. Þetta eru því þrír þriðjungar í fjárfestingum, sem eru einn milljarður hver.

Gefum okkur að fyrsti þriðjungurinn skili helming eða 500 milljónum til baka (-50%), annar þriðjungur skilar 1500 milljónum (+50%) og þriðji fjórðungurinn fjórum milljörðum (300%) eða alls sex milljarðar. Höldum áfram með forsendurnar og segjum meðaltíma hverrar fjárfestingar vera fimm ár og að ekki séu reiknaðir vaxtavextir. Þá er hægt að fara að reikna út ávöxtunina í grófum dráttum. Fyrir fjárfestingarnar fengust 6 milljarðar. Til umsýsluaðilans fóru 600 milljónir í kostnað og 500 milljónir í ágóðahlut eða rúmlega milljarður. Fjárfestarnir fá því til baka 4.9 milljarða fyrir þá 3.6 sem þeir lögðu til sjóðnum. Fyrir 5 ára ávöxtun er þetta 7.3% sem þykir ekki mikið. Þetta er þrátt fyrir að fimm fyrirtæki skili 50% ávöxtun á fimm árum og önnur fimm skili 300%.

Þess vegna þurfa sjóðir sem þessi a.m.k. eina stjörnu fjárfestingu sem gefur þeim tíföldun eða meira til þess að leiðrétta afkomuna af öðrum fjárfestingum sjóðsins. Í dæminu hér að ofan hefði tíföldun á einu fyrirtæki í síðasta þriðjungnum breytt meðalávöxtun sjóðsins úr 7.3% í tæp 17% sem er nær því sem slíkir sjóðir eru að skila.

Þrátt fyrir að dæmið hér að ofan sé ofureinföldun má sjá að næmnin í þessum útreikningum er mikil og ekki má mikið út af bregða til þess að ávöxtun verði lítil, en ef það gerist má álykta að þeir sem fjárfestu í slíkum sjóði séu ekki mjög áfjáðir í að reyna aftur. Þeir sem stýra sjóðunum reyna því að vinna á móti þessari tölfræði með því að velja fjárfestingar sem standast háa ávöxtunarkröfu í þeirri von að ef þær takast á annað borð þá geti þær borið tapið af þeim fjárfestingum sem ekki takast.

Þegar horft er til aðstæðna hér á landi þarf engan að undra að þegar vaxtastig var mjög hátt hér á landi hafi enginn viljað fjárfesta í sjóðum sem þessum. Hægt var að fá miklu betri ávöxtun með „engri“ áhættu í banka. Það sem má hins vegar ekki gleymast er að lítil og meðalstór fyrirtæki í sprota- og nýsköpunargeiranum eru hornsteinn atvinnusköpunar í sérhverju þjóðfélagi. Þess vegna er mikilvægt að hlúa að þessum geira atvinnulífsins og sjá til þess að hann fái þau tækifæri sem hann á skilið.

 Eggert Claessen, framkvæmdastjóri Frumtaks