Kenningar Charles H. Dow (e. Dow Theory) eru meðal elstu kenninga í markaðsgreiningu en Dow setti hana fyrst fram fyrir um 125 árum. Dow setti einnig saman fyrstu tvær hlutabréfavísitölur sögunnar sem enn bera nafn hans og kallast Dow Industrials og Dow Transports. Í fyrstu voru aðeins hlutabréf 20 járnbrautarfyrirtækja í síðarnefndu vísitölunni en síðar bættust við flugfélög og flutningafyrirtæki á landi. Í Dow Industrial Average voru í upphafi 12 fyrirtæki. Þeim var svo fjölgað í 20 og loks í 30 þann 1. október 1928. Með kenningum Dows var lagður grundvöllurinn að markaðsgreiningu, e.t.v. með hliðstæðum hætti og Benjamin Graham var frumherji á sviði grunngreiningar og rannsóknar á ársreikningum fyrirtækja. Um kenningar Dows er fjallað í öllum helstu kennslubókum á sviði markaðsgreiningar og kortalesturs.
Sex grunnreglur Dow kenningarinnar
Hér er aðeins greint í stuttu máli frá helstu reglunum (e. tenets) í fræðum Dows. Vegna mikilvægis þeirra er lesandanum vísað á ítarlegri umfjöllun um Dow Theory, t.d. í Technical Analysis of the Financial Markets eftir John Murphy (NYIF, 1999) eða Technical Analysis of Stock Trends eftir Robert D. Edward og John Magee sem fyrst kom út árið 1948 en er nú fáanleg í 9. útgáfu (Amacom, 2007).
1. Í verði á markaði endurspeglast allar fáanlegar upplýsingar. Í hópi þeirra sem kaupa og selja hlutabréf eru þeir sem hafa mestar upplýsingar og besta innsýn í stefnu markaðsins og atburðarásina og þess vegna endurspeglar verðið á hverjum tíma jafnan bestu vitneskju. Þegar óvæntir atburðir gerast endurspeglast þeir og áhrif þeirra leifturhratt í verði á markaðnum.
2. Markaðurinn greinist í þrjár stefnur. Vísitölur hlutabréfa sveiflast upp og niður og mikilvægasta stefna þeirra er nefnd meginstefnan (e. Primary Trend, Major Trend). Í skilgreiningu Dows nær meginstefnan yfir heilt ár eða lengri tíma og leiðir til minnst 20% hækkunar eða lækkunar á verði. Hér er miðað við að meginstefnan taki til 6 mánaða og lengri tíma. Um meginstefnu bylgjast millistefnan (e. Secondary Trend). Stundum hækkar verðið ,,fram úr“ meginstefnunni á leiðinni upp og þarf svo að taka dýfu til leiðréttingar. Sama gerist þegar meginstefnan er í lækkun. Verðið fellur ,,of hratt“ og leiðréttist svo upp til hækkunar. Millistefnan tekur til tímabila frá einum mánuði til sex mánaða. Um millistefnuna sveiflast síðan dagstefnan, þ.e. daglegt flökt í verði hlutabréfa, upp og niður og getur staðið í fáeina daga. Dagsveiflan kemur ekki frekar við sögu í Dow kenningunni.
Taka má fram að eitt helsta viðfangsefni kortalesarans er að þekkja dýfu frá meginstefnu eftir ofris frá raunverulegum vendipunkti í meginstefnu. Á þetta reynir jafnan þegar millistefnan snýst. Meira verður sagt frá þessari greiningu annars staðar í kortaskólanum þar sem líka er að finna nánari útfærslu á hliðstæðum sem Dow dregur á milli hækkunar og lækkunar á verði á markaði og sjávarfalla, öldugangs og gáranna í sjónum.
3. Þrír leggir meginstefnunnar. Meginstefnan gildir í sex mánuði eða lengri tíma og nær oft til fáeinna ára. Dow greinir á milli þriggja stiga meginstefnunnar. Á því fyrsta sem nefnist söfnun (e. accumulation) eru fagfjárfestar teknir að kaupa hlutabréf sem eru á lágu verði eftir langvarandi lækkun. Verðið hættir að lækka og markaðurinn hefur ,,gleipt“ í sig allar neikvæðar fréttir. Á öðru stigi bætast almennir fjárfestar í hópinn. Kaupin aukast verulega og verð tekur að hækka. Fréttir af sífellt batnandi hag fyrirtækja eru tíðar. Á þriðja stiginu sem nefnist losun (e. distribution) eru blöð og tímarit tekin að prenta sífellt jákvæðari fréttir og horfur í efnahagslífinu virðast bjartari en nokkru sinni. Á losunarstiginu taka fagfjárfestar að selja hlutabréf sín sem þeir keyptu á botni síðustu lægðar aftur til innleysa hagnað.
4. Kenning Dows felur í sér að báðar vísitölurnar, Dow Industrials og Dow Transports ættu að hækka saman þegar hagur efnahagslífsins stendur í blóma. Framleiðslufyrirtæki setja vörur sínar á markað en síðan þarf flutningafyrirtæki til að koma þeim til endanlegra kaupenda. Starfsemi annars geirans gæti þannig ekki staðið í blóma nema það sama ætti við hjá hinum líka.
Dow taldi upphaflega að hugmyndina mætti nýta sem mælikvarða á efnahagsstarfsemina sjálfa. Síðar var farið að beita henni á hlutabréfamarkaðinn með sama hætti. Á einfaldasta formi er kennisetning Dows þannig að hækkun Dow Jones Industrial og Transportation vísitalnanna verði að haldast í hendur á langvarandi hækkunarskeiði. Ef önnur þeirra tekur að dragast aftur úr eða sýnir veruleg neikvæð frávik frá hinni gæti það verið vísbending um að brátt megi vænta viðsnúnings í lok hækkunarskeiðs. Reynslan kennir að eitt fyrsta hættumerkið um að viðsnúningur sé í nánd er þegar önnur vísitalan nær hærri hápunkti en síðast en hin nær aðeins lægri hápunkti. Um þetta má finna mörg dæmi og eitt þeirra er frá árinu 2007. Þá voru flutningafyrirtækin eftirbátar almennu framleiðslufyrirtækjanna og hugsanlega er skýringuna að finna í ofurhækkun olíuverðs upp í 150 dollara þá um sumarið. Hvað sem því líður hófst lækkunarskeið í september 2007 og stóð til mars 2009 eða í 18 mánuði.
Á meira en heilli öld frá dögum Dows hefur margt breyst. Þá voru framleiðslufyrirtækin stór og ráðandi á sínu sviði og járnbrautarfyrirtækin sterk í flutningum. Með hnattvæðingu nútímans er upplýsingatækni ekki síður mikilvæg en flutningar á jörðu og framleiðsla, markaðssetning og sala til neytenda hefur runnið saman. Núna tölum við stundum um ,,nýja hagkerfið“ og gömlu greinarnar sem ekki eru síður mikilvægar. Dow kenningin á yfirfærði formi krefðist þá þess að bæði gamla og nýja hagkerfið héldust í hendur í hækkun verðs á hlutabréfamarkaði. Þannig mætti segja að Nasdaq vísitölurnar væru fulltrúar fyrir nýju greinarnar en S&P 500 hinna hefðbundnu.
5. Veltan verður að staðfesta stefnu markaðsins. Í augum Dows var veltan á markaði mikilvæg við að greina stefnu en þó í öðru sæti á eftir verðinu. Til að staðfesta meginstefnu til hækkunar þarf veltan að aukast þegar verðið er að hækka en hjaðna nokkuð þegar verðið tekur dýfu til leiðréttingar. Velta er þó öðru sæti, verðið ræður mestu um mat á stefnu markaðsins.
6. Gert er ráð fyrir því að stefna markaðsins haldist óbreytt þar til að augljós merki eru um viðsnúning. Reglan er að sínu leyti hliðstæð lögmáli eðlisfræðinnar sem segir að hlutur á hreyfingu haldi áfram stefnu sinni þar til að utan að komandi kraftur valdi breytingu á henni. Kortalesarinn á völ á ýmsum mælikvörðum til að reyna að meta stefnu markaðsins og breytingar á henni, t.d. hlaupandi meðaltöl, stefnulínur, stuðnings- og viðnámslínur og ýmis kortamynstur.
Kenningar Dows eru heillandi viðfangsefni. Þær byggjast í rauninni á einkennum í fari fjárfesta og spákaupmanna sem ekki hafa breyst í gegnum aldirnar. Upplýsingatækni hefur breyst svo og öll önnur tækni, markaðurinn hefur stækkað og orðið fjölbreyttari og viðskipti með hlutabréf eru orðin samtengd á milli helstu landa og heimsálfa að verulegu leyti. Engu að síður er svo að sjá að bylgjuhreyfingar markaðsins hafi breyst ótrúlega lítið allt frá dögum Charles H. Dow en hann lést árið 1902.
Lagalegur fyrirvari
Þær upplýsingar sem er að finna á þessu vefsvæði eru unnar af starfsmönnum Landsbankans og eru þær eingöngu veittar í upplýsinga- og fræðsluskyni. Upplýsingarnar fela ekki í sér ráðgjöf um fjármál einstaklinga eða fjárfestingaráðgjöf. Lesa allan fyrirvarann
