Mjög harkaleg lækkun á verði alþjóðlegra hlutabréfa sem hófst síðustu dagana í júlí og fyrstu dagana í ágúst hægði á sér í annarri viku ágúst en herti á sér aftur vikuna 15. til 19. ágúst. Vikukort á mynd 1 sýnir DAX vísitöluna í kauphöllinni í Frankfurt í Þýskalandi þar sem lækkun hefur verið hvað mest. Í vikunni til föstudags 19. ágúst var lækkun 8,63% en frá því að lækkun hófst í lok júlí sl. er hún um 25%. Mælikvarðarnir báðir í gluggunum, RSI(14) í efri glugga og CCI(20) í þeim neðri, sýna lág gildi sem að jafnaði boða áframhald lækkunar. Græna línan á kortinu, 13 vikna vegið meðaltal af DAX, skar í fyrri hluta ágústmánaðar niður í gegnum 34 vikna línuna sem táknar að jafnaði áframhald á lækkun framundan. Enginn mælikvarði er þó fullkominn og líta ber á þessar niðurstöður sem vísbendingar.

Mynd 1 DAX vísitalan í Þýskalandi hefur lækkað skelfilega síðustu þrjár vikur. Vikukort sýnir 13 vikna meðaltal lækka niður fyrir 34 vikna línuna; CCI lækkar niður fyrir -400, hækkar en er þó enn við -300. RSI er aðeins 23,27 við lok föstudags 19. ágúst 2011.

Spurningin um hvert framhaldið verður brennur á allra vörum. Svarið veit enginn. Enginn getur með vissu sagt fyrir um hvort sú harkalega lækkun sem brast á í lok júlí sl. með ógnarsölu í fyrstu viku í ágúst og hélt áfram í þeirri þriðju er fyrsti leggur í langvinnum bjarndýrsmarkaði (e. bear market) eða aðeins óvenjulega harkaleg dýfa. Skilgreining á bjarndýrsmarkaði er lækkun sem er 20% eða meira mælt eftir vísitölum sem ná vítt og breitt um markaðinn. Lækkun hlutabréfa er vel kunn í vikunum ágúst til október. Þær árvissu leiðréttingar á verði hafa ekki jafnaðarlega þau einkenni ógnarsölu (e. panic selling) sem nú hefur orðið í flestum kauphöllum veraldar.

Mynd 2 DAX vísitalan á vikukorti frá október 2008. Lækkun frá hágildi í lok apríl 2011 er meiri en 50% af hækkun frá lággildi í mars 2009 – og að mestu aðeins á fjórum vikum.

Annað vikukort af DAX vísitölunni í Frankfurt á mynd 2 sýnir að lækkun frá hágildi í lok apríl 2011 nemur nú meira en 50% hækkunar vísitölunnar allt frá lægsta gildi í mars 2009. Gildi RSI(14) á vikukorti er aðeins 23,27 og hefur ekki verið jafnlágt síðan ógnarsala reið síðast yfir markaðinn í október 2008. MACD stöplarit í glugga neðan við DAX-vikukortið sýnir gildið -200 og hefur ekki legið jafnlágt síðan í október 2008. Stöplarnir sýna mismun á MACD-línunni (hér mismunur á 12 vikna og 26 vikna vegnum meðaltölum) og svonefndri merkjalínu (e. signal line) sem er 9 daga vegið meðaltal MACD-línunnar. Engin leið er að draga aðra ályktun af þessum kortum en að ástandið er alvarlegt; svo alvarlegt að ólíklegt er að orsakir þess gufi upp og hverfi eins og dögg fyrir sólu á fáum dögum.

Lækkun hlutabréfa er almenn og nær til flestra kauphalla veraldar

Heimsvísitala Dow Jones á mynd 2 lækkar um 3,9% í vikunni til föstudags 19. ágúst. Í samanburði við DAX vísitöluna á mynd er lækkun heimsvísitölunnar hófleg enda er hér um sjálft meðaltal meðaltalanna að ræða. Í lok síðustu viku er lækkun frá hágildi í lok apríl um 19% og nemur nú við 38,2% Fibonacci bandið þar sem viðnáms er að vænta. Eins og kortið sýnir lék heimsvísitalan um langan tíma á bilinu 210 til 230 og sveiflast um flatan ás frá október 2009 til september 2010.

Mynd 3 Heimsvísitala Dow Jones hvílir rétt ofan við gildið 220 en um þann lárétta ás sveiflast vísitalan frá október 2009 til september 2010.

Meðaltal meðaltalanna sýnir jafnan minna flökt en vísitölur einstakra landa en í heimsvísitölunni munu vera hátt í 1500 fyrirtæki skráð í kauphöllum víðs vegar um heiminn. Engu að síður hefur skörp lækkun í ágúst 2011 leitt til þess að CCI(20) slær niður í gildið -300 sem er afar sjaldgæft. Jafnvel í lækkuninni miklu haustið 2008 sem mörgum er minnisstæð fór CCI(20) ekki alveg eins neðarlega og í ágúst 2011. Ástæður þekkjum við ekki enn en þær koma í ljós á næstunni. Annaðhvort hefur flökt aukist til muna á alþjóðlegum markaði hlutabréfa þessi þrjú ár síðan 2008 svo að mælikvarðar sýna nú ýktari gildi en áður var - eða lækkun í ágúst 2011 er alvarleg og leiðir af sér lækkunartímabil til margra vikna eða mánaða.

Fleiri dæmi til samanburðar sýna að allt er á eina bókina lært þessar vikurnar

Myndir 4 og 5 sýna Bovespa vísitöluna í Brasilíu og Nasdaq Composite vísitölu tæknifyrirtækja í Bandaríkjunum. Á bæði kortin hafa verið dregnar mælingar sem sýna lækkun síðustu vikna sem hlutfall af heildarhækkun frá lággildi í fyrri hluta mars 2009. Samanburður sýnir að Bovespa, eins og DAX í Frankfurt, hefur þegar lækkað um helming af allri hækkun frá mars 2009 til hágildis í nóvember 2010 en Nasdaq Composite ,,aðeins" um 38,2%, mjög líkt og heimsvísitalan á mynd 3 hér að ofan.

Það er líka athyglisvert að bera saman allan feril þessara vísitalna frá mars 2009. Þá snerist meginstefna (langtímastefna) hlutabréfa á alþjóðlegum markaði til hækkunar eftir 18 mánaða bjarndýrsmarkað; á síðustu dögum hefur meginstefna snúist til lækkunar í Bandaríkjunum og í Evrópu en í Brasilíu og í Kína, svo að dæmi séu tekin, er snúningur til lækkunar mun fyrr í vor (sjá Brasilíu á mynd 4).

Því hefur verið velt upp í dagbók Eignastýringar hvort Brasilía, Kína og Indland, þar sem eftirspurn eftir hlutabréfum hefur verið afar veik á síðustu misserum, ættu ef til vill eftir að leiða heimsmarkaðinn upp í nýjan legg til hækkunar í lok sumars eða í haust. En þessi lönd hafa alls engan nýjan styrk sýnt í lækkunarhrinu ágústmánaðar 2011. Þvert á móti hefur umframboð hlutabréfa aukist þar enn og jafnvel meira en annars staðar. Það skal tekið fram að hér kann að vera um áhrif frá alþjóðlegum fjárfestum að ræða; fjárfestum sem flytja eignir fram og aftur um hnöttinn og valda oft flökti með tilfæringum sínum. Slík áhrif eru vel kunn á markaði í Frankfurt á síðasta áratug. Hugsanlegt er að óvenjumikil lækkun á DAX á síðustu vikum eigi rætur að rekja til flutnings fjármuna frá Þýskalandi - eða a.m.k. frá þýskum hlutabréfum yfir í þýsk skuldabréf.

Mynd 4 Frá hágildi í október 2010 hefur Bovespa vísitalan í Brasilíu lækkað um 50% af hækkun sinni frá mars 2009. Bovespa hefur verið á rauðu ljósi í litakerfi Eignastýringar frá mars 2011.

Mynd 5 Nasdaq Composite, vísitala tæknifyrirtækja í Bandaríkjunum, hefur hlutfallslega lækkað minna en DAX eða Bovespa og liggur við lokun föstudaginn 19. ágúst rétt ofan við 38,2% Fibonacci bandið. Þar er jafnframt að finna stuðning nálægt gildinu 2300 frá árinu 2010.

Lækkun Nasdaq Composite frá hágildi í júlí 2011 til föstudagsins 19. ágúst er um 19%. Vikukort af Nasdaq vísitölunni frá haustinu 2008 sýnir að mikils stuðnings er að vænta við 38,2% Fibonacci bandið. Í lækkun eða hækkun hlutabréfa eru Fibonacci gildin sem sjást á myndunum hér að ofan oft merki um stuðning eða viðnám. Við Nasdaq gildið 2300 var stuðningur vorið 2010 sem síðan rofnaði og varð viðnám - sem var rofið í uppskoti í ágúst og september 2010 og er nú orðið að stuðningslínu aftur. Rofinn stuðningur verður viðnám, rofið viðnám verður stuðningur. Þess vegna má hugsanlega vænta roku í hlutabréfum einhvern tíma á næstu dögum eða tveimur til þremur vikum. Betra er að fara fram með gát. Rokur í lækkunarmarkaði eru sérstaklega viðsjárverðar. Þær vara ef til vill aðeins fáa daga og lýkur með gapi niður rétt eins og rokunni frá 11. til 17. ágúst lauk nú í vikunni.

Hver er staðan? 19 af 22 löndum í efri hluta töflu 1 eru á rauðu ljósi

Fara þarf aftur til ársins 2008 til að finna aðra eins ásýnd á litakerfi Eignastýringar í töflu 1 eins og í 33. viku 2011. Aðeins tvö græn ljós eru eftir í landavísitölum, þ.e. í Indónesíu og í Thailandi. Gullnámufyrirtæki í Bandaríkjunum eru með þriðja græna ljósið af öllum 33 þáttum alþjóðlegs hlutabréfamarkaðs. Ekki er að undra að grænu ljósin eru í skuldabréfahlutanum núna; skuldabréf í Bandaríkjunum hafa hækkað mikið í verði og markaðskrafa er með lægsta móti í sögulegu samhengi. Eðalmálmarnir gull og silfur hafa hækkað mikið og evra og yen eru líka á grænu ljósi.

Tafla 1 Aðeins þrjú græn ljós loga eftir af 33 þáttum alþjóðlegs hlutabréfamarkaðs í lok 33. viku. Vísbendingum um að lækkun síðustu fjögurra vikna sé upphaf lengra lækkunarskeiðs fjölgar með hverjum degi sem líður.

Þriðji dálkur töflunnar sem sýnir hækkun frá upphafi árs 2011 er skelfilegur á að líta en flestar tölur eru rauðar. Mest er lækkun sem af er ári í Brasilíu, 23,4%, en byggingafyrirtæki í Bandaríkjunum (-24,2), fjármálafyrirtæki þar (23,9), Euro Stoxx 50 (23,8), Frakkland, Þýskaland og Indland fylgja fast í kjölfarið. Allar þessar tölur sýna að lækkun hlutabréfa á síðustu vikum verður að taka alvarlega og bregðast við eins og reglur kveða á um í hverju tilviki fyrir sig.

Mynd 6 Varnar- og sókargreinar í samanburði við SPY, kauphallarsjóð sem fylgir S&P 500, frá 7. júlí sl., en vísitalan náði hágildi fyrir lækkun þann dag.

Mynd 6 sýnir til frekari skýringar samanburð á verðbreytingum hlutabréfa mismunandi atvinnugreina í Bandaríkjunum en þar er oft að finna vísbendingar um hug fjárfesta. Myndin nær frá frá hágildi 7. júlí til lokagildis föstudags 19. ágúst. Bláa línan sýnir SPY, kauphallarsjóð sem fylgir S&P 500 vísitölunni. Rauða og purpuralínan ofan við SPY sýna veitufyryirtæki og neysluvörur sem báðar eru varnargreinar sem lækka minna en aðrar þegar kemur til bjarnarmarkaðs. Græna línan og appelsínugula neðan við SPY sýna lífstíl og efni og málma (e. Materials) sem báðar eru sóknargreinar. Hækkandi sóknargreinar leiða markað í hækkun; að sóknargreinar leiði lækkun sýnir fram á áhrif bjarndýrsmarkaðsins. Fjárfestar leita þá skjóls í varnargreinum (t.d. veitum og neysluvörum en einnig heilsu) sem einmitt eru hækkandi um þessar mundir.

Fyrir áhugamenn um Day Trading og Swing Trading og okkur öll hin líka

Hér að ofan er reynt að leiða líkur að því hver framvinda verður á alþjóðlegum hlutabréfamarkaði eftir verðlækkun sem víða er á milli 15 og 25% en samkvæmt almennri skilgreiningu tekur bjarndýrsmarkaður við eftir 20% lækkun sem staðfest er af vísitölum margra mikilvægra kaupahalla. Af þeim ástæðum hefur áhersla verið á meginstefnu markaðsins og vikukort sem sýna vel langtímastefnu hlutabréfa.

Við lifum þó öll og hrærumst á lifandi stund og fylgjust með framvindu á markaði klukkutíma fyrir klukkutíma. Fyrir áhugamenn um kaup og sölu innan dagsins (e. Day Trading) eða innan fáeinna daga sýnir mynd 7 skemmtilega uppsetningu nokkurra mælikvarða í tæknigreiningu. Dagkaupmenn opna að jafnaði stöður til að loka þeim aftur fyrir lokun markaðs en Swing Traders eru þeir nefndir sem taka stöður til fáeinna daga í senn. Þeir beina sjónum sínum oft að fimm til átta daga sveiflu hlutabréfa á Wall Street eða annars staðar sem er einmitt viðfangsefni hér.

Klukkutímakortið á mynd 7 kann að virðast flókið í fyrstu en svo er alls ekki. Súlurnar sýna hæsta, lægsta og lokagildi hvers klukkutíma, rauð súla fyrir lækkun og blá fyrir hækkun. Í efsta glugga er RSI(15) mælikvarði og kemur ekki mikið við sögu. Mikilvægust er gráa línan á klukkutímakortinu og sú græna sem fylgir henni með töf. Þar eru á ferðinni MACD (PPO)(13,34) á klukkutímakorti og græna línan er merkjalína sem er níu klukkutíma meðaltal. Í neðsta glugganum er þessi sami mælikvarði endurtekinn til að auðvelda skilning á kortinu. Í glugganum þar ofan við er Slow Stochastic sem er mjög fljótur til að sýna merki um breytingu á stefnu.

Mynd 7 Klukkutímakort af SPY, kauphallarsjóði sem speglar S&P 500. Mælikvarðarnir á kortinu reynast vel við greiningu á dagstefnu hlutabréfa á Wall Street.

Gyllta línan á kortinu er 84 klukkutíma meðaltal sem samsvarar 13 daga línu á dagkorti og er vísbending um dagstefnuna sjálfa. Loks er önnur grá lína á kortinu sem er 13 klukkutíma vegið meðaltal og er vísbending um klukkutímastefnuna.

Þótt hér séu rýmisins vegna aðeins sýndar fjórar vikur sést vel hve markviss mælikvarði MACD (13,34,9) á klukkutímakorti er fyrir kaup og sölu hlutabréfa til fáeinna daga. Eins og fyrr segir er hér einblínt á kaup til fáeinna daga og hækkunarlegginn í fimm til átta daga sveiflunni á Wall Street. Kortið sýnir að skurðpunktar merkjalínu og MACD línu vísa vel á snúning á klukkutímastefnu markaðsins. Auðvitað er mælikvarinn ekki einhlítur fremur en aðrir. Þegar sveiflur endast í tvo til fimm daga gefur hann þó afar góðar ábendingar um rétta tímann til að opna stöður og loka þeim aftur.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Dagana 27. júlí til 12. ágúst lækkaði verð á alþjóðlegum hlutabréfum vítt og breitt um öll lönd. Í Bandaríkjunum er lækkun þessa daga um 12% og yfir 16% þegar verð fór lægst á mælikvarða S&P 500 dagana 8. til 12. ágúst. Víða annars staðar er hún enn meiri eins og sést nánar hér á eftir. Líkur eru á því að lækkunarbylgja hlutabréfa á alþjóðlegum markaði sé ekki afstaðin nú þegar. Greining eftir sögulegum gögnum hér á eftir sýnir að meiri líkur en minni eru á því að lækkun haldi áfram um sinn, hugsanlega fáeinar vikur, hugsanlega í fáeina mánuði. Hér er vissulega um dökkar horfur ræða. Hafa ber í huga að vikurnar ágúst til október eru oft erfiðar á fjármálamarkaði þótt ekkert sérstaklega slæmt fylgi í kjölfarið og raunar skörp hækkun oftar en ekki.

Kortin sem sýnd eru hér á eftir bera með sér að best er að sýna varfærni að þessu sinni. Lækkun síðustu þrjár vikur er víðtæk og stórfelld. Slíkt offramboð hlutabréfa kallast ekki annað en örvæntingarsala. Síðustu 20 ár er aðeins eitt annað dæmi um slíkt hrun öðruvísi en meginstefna hafi snúist til lækkunar og bjarndýrsmarkaður til 18 til 36 mánaða fylgt í kjölfarið. Það dæmi var haustið 1998 er vogunarsjóðurinn Long Term Capital Management varð gjaldþrota og Rússar gátu ekki lengur staðið við skuldbindingar sýnar á alþjóðlegum markaði.

Mynd 1 Síðustu 12 viðskiptadaga til 12. ágúst er lækkun S&P 500 9,66% (sjá í glugganum neðan við kortið). Frá gildinu 1340 í síðari hluta júlí til 1178,8 þann 12. ágúst er lækkun um 12%.

Dagkortið á mynd 1 sýnir S&P 500, vísitölu stórfyrirtækja á Wall Street, frá 12. september 2010. Lággildi vikunnar 8. til 12. ágúst eru rétt við gildi vísitölunnar þann 12. september í fyrra. Kortið sýnir hauss- og axlamynstur sem hefst í febrúar 2011. Hágildi á vinstri öxl er í síðari hluta febrúar. Snúningur frá lággildi um miðjan mars mótar vinstri vanga höfuðsins. Hágildið sem jafnframt er hágildi ársins 2011 til þessa er í lok apríl og byrjun maí. Lækkun í maí og fyrri hluta júní nemur staðar við hálslínu og svipað lággildi og í mars 2011. Hauss- og axlamynstrið er fullmótað með hágildi í júlí, raunar einu í fyrri hluta júlí og öðru í síðari hluta mánaðarins. Um leið og hálslína rofnar í byrjun ágúst 2011 fæst staðfesting á því mynstri sem hér er lýst. Oft stöðvast lækkun eftir rof á hálslínu við lággildi sem liggur jafnlangt neðan við hana eins og hágildi höfuðs ofan við hana. Það viðnám er í grennd við gildin 1160 til 1180 og á líkum slóðum og lokagildi S&P 500 þann 12. ágúst sl. Tvisvar í vikunni sem leið fór þó verð á hlutabréfum fyrirtækjanna í S&P 500 allt niður að gildinu 1120.

Dagkortið á mynd 1 sýnir líka "dauðakrossinn" svonefnda sem myndaðist í vikunni sem leið. Hann vísar til þess þegar 50 daga einfalt meðaltal vísitölunnar rennur niður í gegnum 200 daga meðaltalið. Þess skal getið að hársbreidd vantar til að veldisvegna 50 daga meðaltalið hafi klofið veldisvegna 200 daga meðaltalið á leið niður en það mun gerast í næstu viku svo framarlega sem hækkun S&P 500 í þeirri viku nemur ekki á annan tug prósenta.

Aðeins þrír þættir af 33 á alþjóðlegum markaði hlutabréfa á grænu ljósi í töflu 1

Meiri litabreytingar en í vikum 31 og 32 er sjálfsagt ekki að finna í töflu 1 síðan á árinu 2008. Samtals 25 af 44 þáttum alþjóðlegs fjármálamarkaðs færðust af gulu eða grænu ljósi á rautt, eða af grænu ljósi á gult. Aðeins einn þessara 25 þátta færist á grænt ljós af gulu, en það eru gullnámufyrirtæki og ekki að undra í ljósi þess að verð á gulli náði 1800 dollurum únsan á síðustu dögum. Til áréttingar skal tekið fram að rautt ljós kviknar þegar 13 vikna vegið meðaltal viðkomandi vísitölu rýfur 34 vikna meðaltalið niður á við og verðgildi vísitölunnar liggur (oftast) þar neðan við.

Af 33 þáttum hlutabréfamarkaðs eru 19 samtals á rauðu ljósi og 11 á gulu og aðeins þrír (Indónesía, Thailand og bandarísk gullnámufyrirtæki) eru eftir á grænu ljósi. Óðs manns æði er þó að fjárfesta í hlutabréfum þegar lækkunartími og örvæntingarsala ganga yfir eins og frá júlílokum 2011. Í fjórðu blokk töflu 1 er að finna ríkisskuldabréf, hrávörur, eðalmálma og gjaldmiðla. Mikil hækkun hefur orðið á bandarískum ríkisskuldabréfum síðustu vikur einmitt eftir að lánshæfismat Bandaríkjamanna var lækkað. Fjárfestar hafa þrátt fyrir allt ekki betra skjól í að venda. Stórir eigendur bandarískra ríkisskuldabréfa lýstu yfir að þeir væru æðrulausir þrátt fyrir lakara mat á eignum þeirra frá Standard & Poors.

Tafla 1 Vikurnar frá 2. til 12. ágúst eru einhverjar þær verstu á hlutabréfamarkaði síðan árið 2008.

Séu vikur 31 og 32 teknar saman virðist lækkun leika hvað harðast kauphallir í Suður-Kóreu (-16%), Hong Kong (-12,6%), Þýskalandi (-16%), Frakklandi (-13%) og Rússlandi (-19%) sem nýtur vafasams heiðurs methafans. Bandarísk ríkisskuldabréf með meðaltíma yfir 20 ár hækka þessar tvær vikur um 7,7% og verð á gulli nærri því eins mikið. Eins og tölur í RS ST dálknum sýna hafur markaður utan Bandaríkjanna víðast hvar lækkað meira en á Wall Street; þetta sést betur á samanburðarmyndum hér á eftir.

Lækkun víðast um heiminn er verri en í Bandaríkjunum

Á myndum 2 til 4 eru fáeinar af sterkustu kauphöllum veraldar bornar saman yfir tímabilið frá 1. september 2010. Ástæðan fyrir því að þessi tími er valinn fremur en annar er að þá hófst sá leggur hækkunar sem lauk með hágildum í júlí 2011. Hér er um að ræða 11 mánuði og 12 daga og nægilega langt tímabil til að skammtímasveiflur hafa ekki mikil áhrif. Samt þarf að hafa í huga að óheppilegt er að binda samanburð við einn dag í byrjun og einn dag í lokin. Þess vegna ber að líta á framvindu vísitalnanna yfir tímabilið allt fremur en niðurstöðu frá fyrsta degi til hins síðasta.

Í ljós kemur að erfitt er að finna kauphallir utan Wall Street sem sýna betri árangur en S&P 500 þetta tímabil. Á mynd 2 sést að BRIC löndin þrjú utan Rússlands hafa engan veginn getað att kappi við Wall Street síðustu mánuði. Þvert á móti hefur lækkun frá apríl 2011 leitt til mun lakari árangurs. Rússland hélt út lengi vel ofan við S&P 500 eða til loka mars 2011. Þá hefst lækkunarferill og frá 27. júlí sl. hefur hann verið brattari en á Wall Street.

Mynd 2 Brasilía, Rússland, Indland og Kína borin saman við S&P 500.

Mynd 3 Euro Stoxx 50, Dax í Þýskalandi og FTSE á Bretlandi borin saman við S&P 500.

Mynd 4 Japan, Suður-Kórea og Indónesía borin saman við S&P 500.

Mynd 3 sýnir að árangur er ekki betri þegar komið er til Evrópu. Euro Stoxx 50 hefur verið sérstaklega veik og er vægi evrópskra banka í vísitölunni líkleg skýring. Euro Stoxx 50 hefur lækkað þetta tímabil um 16% en S&P 500 hækkað um nærri 7%. Jafnvel DAX vísitalan í Frankfurt sem lengst af fylgdi S&P 500 allnáið hefur lækkað meira en viðmiðun síðustu vikur og er gildi hennar nú neðan við upphafsgildi á myndinni. Sömu sögu er að segja af FTSE vísitölunni í London.

Mynd 4 sýnir að lokum vísitölu einnar kauphallar með árangur langt yfir S&P 500 á þessum tíma, þ.e. Jakarta í Indónesíu sem hefur hækkað um 20% yfir mælingarskeiðið. Kospi vísitalan í Suður-Kóreu hefur lækkað mjög mikið (-16%) síðustu vikur og Nikkei vísitalan í Tokíó er lægri núna en 1. september 2010.

Þessar tölur allar eru reiddar fram til að sýna fram á að sú bylgja lækkunar sem riðið hefur yfir heimsmarkaðinn frá 27. júlí 2011 er ekki af bandarískum toga sérstaklega þótt flestum þar þyki nóg um og mest beri á lækkun á Wall Street í fréttum víðast á Vesturlöndum. Þær sýna jafnframt að hvergi er að finna stórar og sterkar kauphallir sem borið gætu uppi heimsviðskipti með hlutabréf og leitt til hækkunar á nýjan leik. Indónesía og Thailand eru enn á grænu ljósi í töflu 1 en eru engan veginn nægilega öflugar til að bera uppi heimsmarkaðinn allan.

Áhugavert er að skoða nánar hvernig snúning til lækkunar bar að 2000 og 2007

Mr. Arthur Hill sem ritar Market Message hjá StockCharts.com ásamt John J. Murphy hefur í tveimur nýlegum greinum beitt mælikvörðunum RSI (Relative Strength Indicator) og CCI (Commodities Channel Index) til að bera saman snúning meginstefnu hlutabréfa á Wall Street frá hækkun til lækkunar árin 2000, 2007 og 2011. Á vikukortum á myndum 5 til 7 er að finna þessa mælikvarða ásamt margnefndum 13 vikna og 34 vikna vegnum meðaltölum sem John Murphy hefur sýnt fram á að eru sérstaklega nákvæm þegar kemur til mælinga á snúningi á meginstefnu. Þessi sömu meðaltöl eru notuð í litakerfinu sem birtist vikulega í töflu 1 í dagbók Eignastýringar Landsbankans.

Mynd 5 Framvinda á Wall Street í lok júlí 2011 og byrjun ágúst getur bent til þess að nýr leggur lækkunar sé framundan.

Byrjum í ágúst 2011 er S&P 500, vísitala stórfyrirtækja á Wall Street, lækkar í 1179 úr gildinu 1340 á liðlega tveimur vikum. Örvæntingarsala leiðir til svo krapprar lækkunar að mest nær hún 16% sé mælt yfir 12 virka daga (sjá Rate of Change mælikvarðann í glugga á mynd 1 hér að framan). Svo harkaleg er þessi lækkun að RSI(14) á vikukorti rýfur gildið 40 sem almennt er vísbending um að bjarndýrsmarkaður sé í aðsigi (styttingin bangsamarkaður kemur fyrir hér á eftir). RSI (Relative Strength Indicator) er mælikvarði á kraft í sveiflum (e. momentum indicator) og kemur til sögunnar árið 1978. Höfundurinn er J. Welles Wilder. Það er svo Constance Brown sem fyrst beitir RSI við mælingar á bolamarkaði og bangsamarkaði í bók sinni Techical Analysis for the Trading Professional sem út kemur árið 1999. Arthur Hill skilgreinir stuðning í RSI gildum frá 40 til 50 í bolamarkaði en viðnám í gildum 50 til 60 í bangsamarkaði. Af því leiðir að brot niður í gegnum gildið 40 færir viðkomandi vísitölu á svið bangsamarkaðs (öll stuðningsgildi bolamarkaðs eru rofin). Þetta gerist á vikukorti S&P 500 fyrstu vikuna í ágúst 2011.

CCI stendur fyrir Commodities Channel Index en höfundur þess er Donald Lambert sem kynnir mælikvarðann til leiks árið 1980. CCI mælir breytingu verðs í samanburði við meðaltal verðbreytingar síðustu 20 daga. Þannig fæst mæling á stöðu þar sem óvenjuleg hækkun hefur orðið eða óvenjuleg lækkun. Arthur Hill beitir sérstaklega gildunum -200 og -300 þegar um snúning meginstefnu til lækkunar er að ræða.

Kortið á mynd 5 sýnir að í byrjun ágúst 2011 hefur S&P 500 rofið bæði RSI gildið 40 niður á við og CCI gildið -200 og raunar nærri því líka gildið -300. Þessi harða lækkun vekur upp spurningar sem að hluta má svara með því að líta aftur til áranna 2007 og 2000.

Samanburður við framvindu árin 2000 og 2007 bendir til að gætni sé skynsamleg

Mynd 6 Toppurinn haustið 2007 byrjaði að myndast í júlí en lækkun varð ekki mikil fyrr en í nóvember og desember. Þá fór gildi RSI (14) á vikukorti niður fyrir 40 og CCI fór niður fyrir gildið -200.

Haustið 2007 brýst út lækkun á verði hlutabréfa um allan heim og undir árslok 2007 sker 13 vikna lína S&P 500 34 vikna línuna niður á við. Lækkunarskeið árin 2007 til 2009 var 18 mánuðir sem er nálægt meðaltalslengd bjarndýrsskeiða síðustu hálfa öldina. CCI sló þá í gildið -200 en ekki kom að lækkun í gildið -300 fyrr en í október 2008 við fall fjárfestingarbankans Lehman Brothers. Hafa þarf í huga að engin leið er að spá nákvæmlega fyrir um framvindu á hlutabréfamarkaði. Í tæknigreiningu er mælikvörðum beitt og gildum þeirra í fortíð til að leiða líkur að hugsanlegri framvindu á næstunni. RSI gildi S&P 500 sem hér er lýst, CCI gildin svo og væntanlegur skurður 13 vikna línunar niður í gegnum 34 vikna meðaltalið á næstu dögum eykur líkur á því að meiri lækkun hlutabréfaverðs á alþjóðlegum markaði sé í aðsigi. Á mynd 8 hér á eftir er sýnd undantekning og vissulega er hugsanlegt að árið 2011 komi aftur til svo sögulegra atburða eins og árið 1998.

Mynd 7 Toppurinn árið 2000 hófst með hágildi í mars en meginhrina lækkunar varð í ágúst. RSI rauf gildið 40 og CCI gildið -200 í október árið 2000.

Haustið 2000 kom í ljós hliðstæð samsetning S&P 500, RSI gilda, CCI og 13 og 34 vikna vegnu meðaltalanna. Toppurinn árið 2000 hófst í mars en lækkun að marki í ágúst fjórum mánuðum síðar. RSI sker niður í gegnum gildið 40 og CCI slær niður fyrir -200 í október og 13 vikna meðaltalið sker hægara meðaltalið skömmu síðar. Bjarndýrsmarkaður sem fylgdi í kjölfarið var 36 mánuðir og hinn lengsti allt frá fjórða áratug 20. aldarinnar. Kortin á myndum 6 og 7 sýna að full ástæða er til að fara fram með sérstakri gát við stýringu alþjóðlegra hlutabréfa um þessar mundir.

Haustið 1998 kann að vera dæmi um hliðstæða atburðarás eins og haustið 2011

Þann 17. júlí sumarið 1998 hófst lækkun á alþjóðlegum hlutabréfamarkaði en hágildi S&P 500 var þá 1186,75. Lækkun varð nærri því samfelld til 1. september það ár og var lággildi S&P 500 við gildið 957,28 og lækkun í heild 19,3%. Nokkurt hlé varð þó í ágúst og sveiflaðist vísitalan þá milli gildanna 1075 til 1100. Eftir lággildi 1. september tók við hækkun að hágildi við 1066,09 og svo nýr lækkunarleggur niður að 959,44 þann 8. október. Eftir þann dag tók við hækkun sem náði með hléum allt til mars árið 2000.

Mynd 8 Lækkun S&P 500 haustið 1998 er eina dæmið síðustu 20 árin þegar RSI rýfur gildið 40 niður á við og CCI slær í -300 án þess að lækkunarskeið fylgi í kjölfarið.

Dæmið frá 1998 færir okkur heim sanninn um að allt getur gerst á hlutabréfamarkaði. Um 20% lækkun á liðlega 30 dögum, tvöfaldur botn og síðan hækkun aftur í hágildið fyrir lækkun á aðeins fáeinum vikum er líklega eina dæmið í sögu Wall Street um slíka framvindu. Það er hugsanlegt að annað slíkt dæmi verði að veruleika haustið 2011. Líklegra er um miðjan ágúst að lækkunarskeið verði lengra.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Vaxtaákvörðunardagur var í Bandaríkjunum miðvikudaginn 27. apríl og haldast vextir Seðlabankans áfram 0 til 0,25% eins og vænst hafði verið. Traustverkjandi málflutningur Bernankes seðlabankastjóra um að vextir haldist lágir áfram og stuðlað verði að bata í þjóðarbúskapnum hafði örvandi áhrif á hlutabréfaviðskipti. Lægri vextir en á evrusvæðinu og meira framboð á peningum leiðir aftur til þess að gengi dollarans heldur áfram að veikjast. Gengisvísitala hans stöðvaðist í falli vikunnar föstudaginn 29. apríl sl. við gildið 73,04, lægsta gildi síðan á fyrri hluta ársins 2008. Lækkandi gengi dollara leiðir til hækkandi verðs á hrávörum sem skráðar eru í dollurum og hlutabréfum fyrirtækja sem tengjast hrávöruviðskiptum. Gengi evrunnar er nú komið ío 147,50 og nálgast ögurgildið, hágildið 151 þar sem snúningur varð til lækkunar í nóvember 2009. Lítum betur á gengi dollarans hér á eftir (sjá mynd 5).

Mynd 1 QQQ, kauphallarsjóðurinn sem fylgir Nasdaq 100. Mikil skammtímahækkun síðustu tvær vikur en merki um sölu í þeirri síðari.

Mynd 1 sýnir Nasdaq 100 kauphallarsjóðinn á dagkorti og í glugganum neðan við er Commodity Channel Index (CCI). Upphaflega setti höfundurinn, Donald Lambert, CCI fram árið 1980 til að greina snúning í verði á hrávörumarkaði. Á liðlega þremur áratugum hefur komið í ljós að CCI má beita með góðum árangri til að draga fram yfirkaup og yfirsölu á markaði fyrir hvort sem er hlutabréf, kauphallarsjóði eða og raunar hvaða verðbréf og vísitölur sem er. CCI ber núverandi verð saman við meðalverð á tilteknu tímabili (hér 20 dögum). Á mynd 1 sést að CCI á dagkorti af QQQ sló yfir gildið 200. Það er a.m.k. 10% hærra en CCI gildið í febrúar 2011 en í kjölfarið þá fylgdi allhvöss dýfa.

Hlutabréf BRIC landanna veikjast í niðurhallandi flaggi

Í dagbókinni hefur verið bent á að eftirspurn eftir hlutabréfum í Kína og á Indlandi og í Brasilíu sé hlutfallslega veik. Mynd 2 sýnir Bovespa vísitölu kauphallarinnar í Sao Paulo í Brasilíu á vikukorti frá miðju ári 2010. Hágildi næst í nóvember það ár og frá þeim tíma hafa hlutabréfin velkst í niðurhallandi flaggi. Slík niðurhallandi göng á hækkunarferli eru engu að síður merki um að hækkun sé líkleg síðar. Niðurhallandi þríhyrningur (grunnlínan lárétt) eða samhverfur (e. symmetric triangle) þríhyrningur (hækkandi lággildi og lækkandi hágildi) benda til að verð haldi áfram að hækka eftir að það hefur skotist upp fyrir niðurhallandi efra borð þríhyrningsins eða flaggsins.

Mynd 2 Bovespa vísitala brasilískra hlutabréfa hefur verið í lækkandi göngum frá nóvember 2010. Sama gildir um hlutabréf á Indlandi og Kína (sjá hlutföll í glugganum).

Þau jákvæðu merki breyta ekki því að verðið er áfram lækkandi allt fram til þeirrar stundar er það nær að skjótast upp fyrir efra borðið. Glugginn neðan við vikukortið sýnir Sensex vísitöluna í Bombai á Indlandi og Shanghai vísitöluna í Kína sem hlutfall af S&P 500 vísitölunni á Wall Street. Engin þessara þriggja vísitalna hefur haft roð í Wall Street síðustu sex mánuði. Til að láta BRIC löndin njóta réttmætis verður að taka fram að Rússland hefur haldið upp merkinu. RS ST dálkurinn í töflu 1 sýnir BRIC löndin í samanburði við S&P 500 í hnotskurn. Gildin fyrir Brasilíu, Kína og Indland eru -5, -4 og -3 en Rússland skartar +3 sem merkir að rússneska hlutabréfavísitalan hefur hækkað um 3% jafnaðarlega umfram S&P 500 þegar mælt er yfir síðustu fjóra ársfjórðunga og vegið saman þannig að sá síðasti vegur tvöfalt á við hina fyrri þrjá.

Til að ljúka yfirferð um þann hluta markaðsins þar sem eftirspurn er slök sýnir mynd 3 kauphallarsjóðinn XLF sem speglar vísitölu fjármálafyrirtækja í Bandaríkjunum. XLF er í niðurhallandi flaggi á dagkorti rétt eins og Kína, Indland og Brasilía eru á vikukorti og hágildið er í febrúar 2011. Líklega er um samhverfan þríhyrning að ræða sem er bolamerki (e. bullish sign) eins og rakið var að ofan. CCI í glugganum er í jafnvægi núna, rétt fyrir ofan núlllínuna. Glugginn sýnir líka CCI slá niður í +200 í lággildinu um miðjan apríl sl. – og það var eins og við manninn mælt, XLF skaust upp frá lággildinu og nú er að styttast í niðurhallandi viðmám efra borðs þríhyrningsins frá hágildum í febrúar og apríl.

Mynd 3 Fjármálageirinn í Bandaríkjunum náði hágildi í febrúar 2011 en hágildi í apríl sl. og maí sl. eru langt þar fyrir neðan (lækkandi hágildi).

Hver er staðan? Hækkun er í Vesturheimi en upp og niður í Asíu og Kyrrahafslöndum

Dálkurinn til lengst hægri sýnir uppfærðar tölur um samanburðarstyrk til langs tíma um hver mánaðamót. Þessar tölur sýna hækkun vísitalna umfram S&P 500 þegar mælt er yfir fjögur ár. Tölurnar eru síðan vegnar saman þannig að síðasta árið fær tvöfalt vægi á við hin þrjú. Kína lækkar úr 13 í 6%, Indónesía geysist úr 19 í 22%, Suður-Kórea hækkar úr 12 í 14% en Japan lækkar úr -8 í -10. Í öðrum heimsálfum eru breytingar hægr nema hvað Rússland stekkur úr 6 í 10%. Brasilía og Mexíkó lækkar örlítið úr háum sessi úr 15 og 16% í 14 og 15% og ættu engu að síður að geta vel við unað. Loks má geta hástökkvaranna í neðstu blokkinni, jens, gulls og silfurs sem hækka úr 5, 17 og 19% í 9, 21 og 27%. Landbúnaðarvörur skjótast úr -1% í +5%.

Þegar fyrsti þriðjungur ársins 2011 er liðinn eru margir þættir markaðsins með háa hækkun frá áramótum. Hæst eru Rússland og Norðurlönd með 14,4 og 12,1% og US orka og US heilsa með 17,9% og 11,9%. Loks eru olía og hrávörur með 15,8% og silfurhástökkvarinn með 55,3%. Á móti kemur að tölur í fjórða dálki töflunnar sem sýna hve langt er eftir upp að hágildi allra tíma (oftast haustið 2007) eru enn margar og háar neikvæðar tölur. Lökust er staðan hjá bandarískum fjármálafyrirtækjum og byggingafyrirtækjum (-54 og -57%) en jafnframt má nefna hlutabréf á Spáni og á Frakklandi með -34 og-35%.

Aðeins ein breyting er í litakerfi töflunnar í þessari viku (í þriðja aftasta dálki). Löngu bandarísku ríkisskuldabréfin færast af rauðu ljósi á gult (verðið skýst upp í gegnum 13 og 34 vikna meðaltölin). Styttri ríkisskuldabréfin í efstu línu fjórðu blokkarinnar vantar aðeins hársbreidd til að færast af gulu ljósi á grænt – en græna ljósið kemur ekki fyrr en í fyrstu vikunni í maí.

Japan og Brasilía eru einu hlutar alþjóðlega hlutabréfamarkaðsins á rauðu ljósi.

Tafla 1 Uppfærðar tölur í lok apríl í RS LT dálki sýna hækkun Aslíulandanna annarra en Kína og Japans en jafnframt Rússlands og Norðurlanda.

Varnargreinar og skuldabréf sækja á í hækkun síðustu vikna í Bandaríkjunum

Snúningur milli atvinnugreina og á milli hlutabréfa og skuldabréfa sem á var minnst í síðustu dagbók heldur áfram. Í töflu 1 kemur fram að mesta hækkun greina í viku 17 er í hlutabréfum heilsufyrirtækja og veitufyrirtækja eða 2,9% á hvorum stað. Tæknifyrirtæki (Nasdaq) og lífstíll eru með 1,9% og 1,6%. Auk þess eru ríkisskuldabréfaflokkarnir þrír (sjá efstu þrjár línur í neðstu blokk töflunnar) með góða hækkun. Mynd 4 sýnir TLT, kauphallarsjóðinn sem speglar ríkisskuldabréf með meðaltíma yfir 20 ár. Hækkun vikunnar er 1,4% og hefur sá flokkur hækkað um tæp 7% frá byrjun febrúar 2011. Myndin sýnir að TLT er á gulu ljósi frá og með 17. viku en hafði verið á rauðu allt frá desember 2010. Greinilegur snúningur frá lággildi við $88 verður í byrjun febrúar 2011. TLT fer á grænt ljós þegar græna (13 vikna) línan sker þá rauðu sem gæti gerst eftir tvær til þrjár vikur.

Mynd 4 TLT er kauphallarsjóðurinn sem fylgir bandaríkisskuldabréfum með meðaltíma yfir 20 ár. Skuldabréf hafa löngum neikvæða fylgni við S&P 500.

Efri glugginn neðan við vikukortið á mynd 4 sýnir TIP, kauphallarsjóð sem speglar vísitölu verðtryggðra ríkisskuldabréfa í Bandaríkjunum (hægri ás), í samanburði við S&P 500 (vinstri ásinn). TIP hefur vissulega dregið hlutabréfin uppi síðustu þrjá mánuði frá byrjun febrúar með um 6% hækkun og kemur ekki alveg á óvart. Látum þó ekki skalann blekkja. S&P 500 hefur hækkað um tæp 25% frá febrúar 2010 til apríl 2011 en TIP hefur hækkað um 8 til 9% jafnvel þótt línurnar falli saman bæði við upphaf og lok kortsins.

Dollari lækkar áfram í frjálsu falli

Lækkun dollarans var 1,3% í viku 17 en 3,72% í aprílmánuði í heild eins og kemur fram á mynd 5. Kortið sýnir hvernig dollaravísitalan skýst niður í gegnum stuðningslínu upphallandi þríhyrningsins með bjarndýrsmerkinguna (vísar að jafnaði á áframhaldandi lækkun). Ljóst er að góður stuðningur er við lággildi allra tíma frá vorinu 2008 í gildinu 72.

Mynd 5 Bandaríkjadollari hefur verið í frjálsu falli frá miðju ári 2010. Sterkt viðnám við 77 var rofið í mars 2011 og gildi vísitölunnar í lok apríl er 73,04.

Wall Street vísitalan í glugganum sýnir mánaðakort frá því að hækkunarferill hófst vorið 2003. Þótt neikvæð fylgni dollaravísitölu og hlutabréfa sé engan veginn óbrigðul virðist gengi dollara stundum forboði snúnings í vísitölu hlutabréfa. Bendir margt til þess að forsenda þess að hækkun hlutabréfa haldist á næstu vikum þrátt fyrir,,dauðatíma” sumarsins sé að dollarinn haldi áfram að lækka í frjálsi falli og rjúfi stuðningslínuna við 72.

Mynd 6 Ef S&P 500 er að nálgast hágildi í 18. eða 19 viku 2011 eru fyrstu viðnám við 1234 (10% lækkun) og við 1200 (12% lækkun).

Fari svo að hlutabréf haldi áfram að rjúka í maí og júní gæti markið verið í grennd við 1385 til 1390 á mælikvarða S&P 500. Samkvæmt Elliott fræðum væri hann þá jafnlangur og fyrsti leggurinn frá mars til júlí 2009. Verði raunin þessi (um 1,5 til 2% ofan við lokagildi S&P 500 í 17. viku) er líklegt að gengi dollarans lækki vel niður fyrir viðnám við gildið 72.

Ef viðnám dollaravísitölunnar við 72 til 72,5 heldur og þar verður snúningur til hækkunar sýnir kortið á mynd 6 hvar líkleg mótstaða liggur eftir lækkun og hvar hugsanlegur snúningur til hækkunar gæti orðið. Við gildið 1234 er Fibonacci hlutfallið 38,2% sem merkir að þar hefur 38,2% af hækkun frá lággildi í júlí 2010 til hágildis í byrjun maí 2011 (ef það verður) fallið til baka. Næsta mótstaða er við gildið 1193,5 eða rétt undir gildinu 1200 en þar hefði 50% hækkunar frá sumrinu gengið til baka (ef hágildi verður í grennd við 1365). Snúningur við 38,2% þýðir um 10% dýfa frá hágildi en 50% lækkunin merkir um 12% dýfa.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita