Á verðbréfamarkaði hefur athygli og umræða beinst að hlutabréfum síðustu vikurnar vegna skráningar á hlutabréfum tryggingafélaganna VÍS og TM í Kauphöll Íslands. Eru nú skráð innlend hlutafélög í Kauphöllinni orðin átta og ber að fagna þeim áfanga (nánar hér á eftir). Á meðan hefur verð á ríkistryggðum skuldabréfum á markaði lækkað nokkuð, einkum á verðtryggðum skuldabréfum og nánar tiltekið á tólf vikunum frá 15. febrúar sl.

Mynd 1 sýnir verðlækkun tveggja skuldabréfasafna, safns verðtryggðra skuldabréfa (rauða línan efst) en í því safni eru þrír flokkar íbúðabréfa (HFF 24, HFF 34 og HFF 44) auk spariskírteinaflokksins RIKS 21. Vegna hækkandi ávöxtunarkröfu á markaði síðustu tólf vikurnar hefur markaðsverð á þessum skuldabréfum lækkað um 2,7% en rauða lóðrétta punktalínan á myndinni markar föstudaginn 15. febrúar sl.

Flokkar óverðtryggðra ríkisskuldabréfa hafa ýmist lækkað eða hækkað (sjá nánar í töflu 1 hér á eftir) en óverðtryggða safnið hækkar frá miðjum febrúar sl. um 1,4%. Flokkar verðtryggðra skuldabréfa eru mun stærri á markaði (69% á móti 31% vægi óverðtryggðra) og því lækkar markaðssafn ríkistryggðra skuldabréfa (bláa línan á mynd 1) um 1,8% frá 15. febrúar sl.
Vísbendingar eru um að bakslag á markaði ríkisskuldabréfa sé senn að baki

Hafa þarf í huga að lækkun þessi á verði verðtryggðra ríkisskuldabréfa (þ.e. um 2,7% síðustu tólf vikurnar til föstudags 10. maí sl.) er eftir að tekið er tillit til áfallinna vaxta og verðbóta, þar á meðal vegna 1,64% hækkunar vísitölu neysluverðs í febrúar sl. (verðbætur í mars 2013). Lækkandi verð á skuldabréfum skapast af framboði á markaði á verðtryggðum ríkisskuldabréfum umfram eftirspurn. Markaðskrafan, þ.e. sú ávöxtunarkrafa sem fjárfestar gera við kaup, fer því hækkandi. Mynd 2 sýnir hvernig markaðskrafa verðtryggðu flokkanna fjögurra fer hækkandi frá miðjum febrúar 2013 (lóðrétta bláa línan til hægri).

Aukið framboð á verðtryggðum ríkisskuldabréfum umfram eftirspurn má rekja til margra þátta. Um miðjan febrúar sl. hófst einn áfanginn í umræðu um framtíð Íbúðalánasjóðs, útgefanda íbúðabréfa á markaði. Mikil hækkun vísitölu neysluverðs (+1,64%) sem Hagstofan birti í lok febrúar sl. hafði lítil áhrif til að glæða eftirspurn. Um 10% styrking á gengi íslensku krónunnar gagnvart viðskiptamyntum hefur slegið á hraða verðbólgu. Væntingar um minni verðbólgu leiða til aukinnar eftirspurnar eftir óverðtryggðum ríkisskukldabréfum og lækkandi markaðskröfu á lengri flokkum þeirra (sjá mynd 3).

Fleiri þættir koma vafalaust við sögu og þar á meðal hugsanleg áhrif af viðskiptum útlendinga vegna mögulegra breytinga á núgildandi gjaldeyrislögum. Þá hefur síhækkandi verð á innlendum skráðum hlutabréfum dregið að sér athygli fjárfesta eins og eðlilegt er, svo og ný útboð tryggingafélganna VÍS og TM og skráning þeirra í Kauphöllinni. Kaup á hlutabréfum, jafnt tryggingafélaganna sem annarra, hefur án efa dregið nýtt fé á hlutabréfamarkaðinn og ýtt undir sölu á skuldabréfum að einhverju marki.

Þess bera að geta að ofangreind lækkun á verði verðtryggðu ríkisskuldabréfanna hefur að mestu farið fram í lítilli veltu (bendir til að viðskipti séu án þátttöku stærri fagfjárfesta). Einnig ber að hafa í huga að hækkun markaðskröfu styttri verðtryggðra flokka er mun meiri en þeirra lengri, svo og að markaðskrafa stystu óverðtryggðra flokka hefur einnig hækkað á sama tíma.

Vísbendingar eru um að lækkun síðustu tólf vikna sé að baki og að betra jafnvægi á skuldabréfamarkaði sé í vændum næstu vikur og mánuði. Tíminn frá miðjum febrúar fram í miðjan maí 2013 hefur verið dauflegur á skuldabréfamarkaði. Mynd 1 sýnir að jafnvel markaðssafn ríkisskuldabréfa sveiflast nokkuð á markaði, upp og niður. Sveiflan síðustu þrjá mánuði er ekki meiri en gengur og gerist á markaði.

Óverðtryggð ríkisskuldabréf hækka um 8% umfram verðtryggð síðustu tólf mánuði

Ofangreind þróun á ríkisskuldabréfamarkaði síðustu þrjá mánuði hefur leitt til betri ávöxtunar óverðtryggða safns ríkisskuldabréfa en þess verðtryggða eins og fram kemur á mynd 1. Í töflu 1 (dálkurinn lengst til hægri) kemur fram að hækkun á verði óverðtryggða safnsins er 11,8% síðustu 52 vikur til föstudags 10. febrúar 2013 en sambærileg hækkun verðtryggða safnsins er 3,6%. Umframávöxtun óverðtryggða safnsins síðustu tólf mánuði er 7,9%. Aðeins eitt dæmi er um svo mikla umframávöxtun óverðtryggða safnsins á árunum 2005 til 2013. Hliðstæð umframávöxtun óverðtryggða safnsins myndaðist í byrjun árs 2010 og fram í ársbyrjun 2011 þegar óverðtryggðir vextir á markaði (og verðbólga) féllu hratt eftir verðbólgutoppinn árið 2009 í kjölfar gengislækkunar og hruns á fjármálamarkaði árið 2008.

Næstneðsta lína töflunnar (Vísitala neysluverðs (verðbætur)) sýnir verðbætur eftir tímabilum. Þriðja talan frá vinstri, 2,24%, sýnir að verðbætur frá áramótum til föstudags 10. maí í lok 19. viku 2013 eru 2,24%. Talan 6,26% í neðstu línu töflunnar vísar til árshraða verðbóta m.v. fyrstu 19 vikur ársins. Sé litið til reynslu síðustu ára eru verðhækkanir að jafnaði meiri á fyrstu mánuðum ársins og þeim síðustu en minni yfir sumartímann. Verðbætur á árinu 2013 í heild verða því líklega minni en 6,26%.

Lága verðbólgu janúar til apríl 2013 er að hluta að rekja til lækkandi verðs á innfluttum vörum vegna 10% styrkingar krónunnar frá áramótum. Sú styrking gæti gengið til baka (krónan hefur þegar veikst um tæp 4% í maí) og leitt til þess að verðbætur ársins 2013 liggi á bilinu 4,5 til 5,5%. Ávöxtunarkrafa óverðtryggðu flokka ríkisskuldabréfa sýnist því lág um miðjan maí 2013 þegar litið er fram á við. Verðbólguvæntingar fjárfesta sýnast lægri en söguleg reynsla og horfur á árinu gefa tilefni til.

Verðmæti skráðra innlendra hlutabréfa er 336 milljarðar króna eða 18% af heild

Eftir skráningu tryggingafélaganna VÍS og TM á markað á síðustu vikum eru innlend skráð félög samtals orðin átta talsins og verðmæti hlutabréfa í lok föstudags 10. maí 2013 er 336 milljarðar króna. Mynd 4 sýnir skiptingu íslenska verðbréfamarkaðsins á þeim tíma í skráð hlutabréf og ríkistryggð skuldabréf. Vægi innlendu skráðu félaganna er 18% af heildarmarkaðsvirði hlutabréfa og skuldabréfa en vægi óverðtryggðra ríkisskuldabréfa 25% og verðtryggðra 57%.

Markaðsverðmæti nýskráðu félganna tveggja m.v. lokaverð föstudaginn 10. maí sl. er um 25 ma.kr. (VÍS) og 20 ma.kr. (TM). Heildarverðmæti þeirra eykur markaðsverðmæti skráðra innlendra hlutafélaga úr 291 ma.kr. í 336 ma.kr. eða um 15,5%; áhrif þeirra í vísitölu félaganna átta nemur 13,4%. Samanlagt markaðsverðmæti ríkistryggðra skuldabréfa og skráðra innlendra hlutabréfa er 1.907 milljarðar króna. Hlutabréf vega því um 18% af heildarmarkaði.

Á mynd 6 er sett fram hlutfallsleg skipting skráðu innlendu hlutafélaganna m.v. lokaverð á markaði föstudaginn 10. maí sl. Marel er sem fyrr stærsta fyrirtækið. Verðmætið er um 110 ma.kr. og vægi um þriðjungur af heildarverðmæti hlutabréfa. Hlutur Icelandair er um 20% og hlutur Eimskips er 16%. Félögin fimm sem ótalin eru skipta með sér 31%.

Umframeftirspurn í útboðum hlutabréfa vekur áhyggjur af framvindu á markaði

Eftir mikinn áhuga fjárfesta í hlutafjárútboðum tryggingafélaganna vaknar umræða um fyrirkomulag útboða og jafnvel um að hátt verð á hlutabréfum sé áhyggjuefni. Fyrirkomulag á útboðum verðbréfa sem leiðir til þess að eftirspurn verður jafnhátt hlutfall af framboði sem hér um ræðir þarfnast endurskoðunar. Tilboðsfjárhæðir eru í einhverjum tilvikum afar háar og hugsanlega umfram greiðslugetu tilboðsgjafa. Mikilvægt er að festa náist í viðskipti og reglur séu endurskoðaðar þannig að útboð fari fram með eðlilegum hætti.

Um kauphallarviðskipti með skráð hlutabréf gegnir öðru máli. Þar eru lög og reglur skýrar og löng reynsla að baki í nálægum löndum, ekki síst í Bandaríkjunum. Okkar eigin reynsla frá síðasta áratug stendur okkur næst. Mikilvægt er að læra af því sem þá fór úrskeiðis til að bæta viðskiptahætti í framtíðinni, þora að líta aftur og læra af því sem betur mátti fara. Í hlutabréfaviðskiptum ráða för væntingar um fjárhagslegan ágóða eða ótti við fjárhagslegt tjón. Græðgi og ótti eru á meðal frumkennda mannsins. Þeim breytum við ekki og þess vegna eru lög og reglur um kauphallarviðskipti, hér á landi sem annars staðar, vandlega mótuð og þeim þarf að fylgja í hvívetna. Reynsla frá viðskiptum á Wall Street síðustu áratugi 19. aldarinnar og endurbætur á fyrstu áratugum 20. aldarinnar eru mikils virði.

Við slík skilyrði er mikilvægt að staðhæfingar um að verð á hlutabréfum sé hátt – svo hátt að það sé áhyggjuefni – séu rökstuddar og byggðar á niðurstöðum mælinga á markaði. ,,Seðlabankinn hefur verulegar áhyggjur af hækkun á hlutabréfamarkaðnum”, hefur mbl.is eftir Sigríði Benediktsdóttur framkvæmdastjóra fjármálastöðugleikasviðs Seðlabankans. Höftin hamli 8 milljörðum Bandaríkjadollara af aflandskrónum frá því að verða breytt í annan gjaldmiðil og það hafi leitt til eignabólu sem geri Seðlabankann mjög áhyggjufullan, hefur mbl.is eftir Sigríði í samtali við Bloomberg.

Hér eru engar athugasemdir við áhyggjur Seðlabanka af áhrifum gjaldeyrishafta. Þau verða æ alvarlegri sem lengra dregur frá setningu gjaldeyrislaganna í nóvember 2008. Jafnvel má segja að hlutverk Seðlabanka sé jafnan að hafa áhyggjur. Þær eru einlægur hluti af því að fylgjast grannt með og gæta þess að viðskipti á fjármálamarkaði séu með eðlilegum hætti.

Hér að framan eru rakin viðskipti á markaði með ríkistryggð skuldabréf síðustu þrjá mánuði – og á mynd 1 eru sýnd liðlega þrjú ár. Orðið eignabóla er naumast til að lýsa framvindu á þeim markaði. Í töflu 1 hér að fram kemur fram að verðhækkun safns ríkistryggðra skuldabréfa er 5,3% síðustu tólf mánuði. Markaðssafn hlutabréfa og skuldabréfa þar sem vægi hlutabréfa er 15% hækkar í verði um 7,2% síðustu tólf mánuði. Betra er að fara gætilega með orðið eignabóla – það vísar til hættuástands á fjármálamarkaði sem leitt getur til alvarlegs fjárhagstjóns. Lítum nánar á hlutabréfaverð í Kauphöllinni ef þar skyldi vera að finna vísbendingar um slíka hættu.

Árshraði hækkunar á hlutabréfum frá byrjun árs 2011 er um 35%

Til að meta verð á hlutabréfum er hægt að beita grunngreiningu sem unnin er eftir ársreikningum skráðra fyrirtækja og markaðsgreiningu sem unnin er eftir verði og veltu hlutabréfa eða skuldabréfa á markaði. Ein algengasta vísbending um verðlagningu á markaði er að bera markaðsverðmæti félags saman við tólf mánaða hagnað þess. Hér er á ferðinni svonefnt VH hlutfall (e. PE ratio, price earnings ratio), verðmæti yfir hagnaði, sem segir hve margra ára hagnað þarf að greiða fyrir kaup á einum hlut í því. Einnig er hægt að reikna VH hlutfall fyrir markaðinn í heild.

VH hlutfall fyrir öll félög á markaði (vísitölur hlutabréfamarkaðs) leikur sögulega á bilinu frá 10 til 25. Þetta er vítt bil og dæmi eru um frávik bæði niður fyrir 10 og upp fyrir 25. VH hlutfall S&P 500 vísitölunnar á Wall Street nær t.d. nærri 30 í aðdraganda þess að tæknibólann sprakk í mars árið 2000. VH gildi S&P 500 í maí 2013 er um 15,5 og er þá miðað við hagnað síðustu fjögurra þekktra ársfjórðunga.

VH hlutfall íslensku skráðu félaganna sex (fyrir skráningu VÍS og TM) er um 16 en lítið eitt lægra (15,5 til 16) sé reiknað með núverandi verði á markaði og hóflegri aukningu á hagnaði skráðu félaganna á árinu 2013. Verðlagning hlutabréfa á markaði í Þýskalandi og á Norðurlöndum er í líkum dúr um þessar mundir.

Mynd 6 sýnir vísitölu safns innlendu skráðu félaganna sex (án VÍS og TM). Eftir um tvöföldun (hækkun frá gildinu 100 í 203,7) á tveimur árum og fjórum og hálfum mánuði sýnir vikukortið ekki margt óvenjulegt. Hlutabréfaverð tók um sjö vikna dýfu frá miðjum febrúar 2013 sem var nærri 5% djúp og snerti 13 vikna vegið meðaltal vísitölunnar stuttlega. Reynsla áranna 2011 og 2012 bendir til þess að framundan gæti verið rólegur tími, jafnvel hjöðnunaskeið, á meðan fjárfestar melta með sér hækkun eftir uppbrot í lok desember 2012 en hún er um 22%.

Við greiningu á verði skráðra innlendra hlutabréfa í maí 2013 þarf að hafa í huga að rekstur fyrirtækjanna hefur gengið vel síðustu ár. Sé reiknað með hagnaði á hlut félaganna í vísitölunni hverju sinni (þau voru aðeins tvö í byrjun árs 2011, Marel og Icelandair) er ekki langt frá því að sú kennitala hafi tvöfaldast til 2,5-faldast frá byrjun árs 2011. Hagnaður hefur með öðrum orðum ríflega tvöfaldast og verðið hefur líka tvöfaldast. VH-hlutfallið er ekki einhlítur mælikvarði á verðlagningu á hlutabréfamarkaði en þar sem það byggist á hagnaði á hlut gefur það góða vísbendingu. Hlutfall í grennd við 15 til 16 í sögulegu samhengi er nálægt meðaltali á markaði – hvorki hátt né lágt.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Hagstofa Íslands birti aprílmælingu sína á vísitölu neysluverðs (VNV) mánudag 29. apríl kl. 0900. Hækkun frá verðlagi í mars er 0,19% og gildi VNV er 411,5. Verðbætur sem greiðast 1. til 31. maí 2013 eru því 0,19%. Nýbirt hækkun VNV er ofan við spár greiningardeilda sem lágu frá -0,2% til 0%. Kostnaður vegna eigin húsnæðis hækkar um 1,8% (vísitöluáhrif 0,23%) en vísitalan án húsnæðis lækkar 0,13% frá mars.

Á mynd 1er sýnt mánaðakort af gengi evru gagnvart íslensku krónunni (ÍSK, bláa línan, innri skali) og tólf mánaða hraða VNV í prósentum (græna línan, ytri skali). Augljóslega koma fleiri þættir til við skýringar á hraða verðbólgunnar en áhrif af breytingum á gengi krónunnar eru umtalsverð. Liðlega 10% lækkun á verði evru í krónum á síðustu þremur mánuðum hefur áhrif til að lækka verð á innfluttum vörum og skilar sér hratt í hægari verðbólgu.

Á sama hátt tekur verðlag að hækka eftir veikingu krónunnar (hækkun á verði evru) í árslok 2010 og á fyrri hluta árs 2011. Engar efasemdir eru um hve óheppileg áhrif af sveiflum í gengi krónunnar eru á stöðugleika innlends verðlags – en fátt er um úrræði eins og ástatt er í gjaldeyrismálum þjóðarinnar. Gjaldeyrishöft hafa lamandi áhrif á gjaldeyrismarkað og streymi fjár til landsins og frá því. Fyrstu skref til afnáms hafta munu ekki lækna allan vanda á einni nóttu – en ný stjórnvöld munu áreiðanlega leggja höfuðkapp þegar frá upphafi á ráðstafanir sem gera kleift að draga úr höftunum eins fljótt og auðið er.

Mikil lækkun á kröfu óverðtryggðra ríkisskuldabréfa hefur leitt til góðrar ávöxtunar

Hraði verðbólgu fór vaxandi frá fyrstu vikum 2011 til loka fyrsta fjórðungs 2012 þegar tólf mánaða hraði fór rétt yfir 6% markið (sjá mynd 1). Frá þeim tíma hefur dregið úr verðbólgu og markaðskrafa óverðtryggðra ríkisskuldabréfa hefur lækkað nær samfellt. Þannig fer krafa lengstu flokka í um 7,5% hæst í lok fyrsta fjórðungs 2012 en er frá 6,2 til 6,6% í lok apríl 2013.

Af 100 punkta lækkun markaðskröfu hlýst 1% gengishagnaður þegar meðaltími viðkomandi skuldabréfs er eitt ár. Meðaltími lengstu flokkanna RIKB22, RIKB25 og RIKB31 er 7 til 10,8 ár (tafla 1 hér fyrir neðan) og áhrif á gengishagnað sem því nemur meiri (u.þ.b. 7 til 10,8%). Þessi gengishagnaður hefur myndast á síðustu 12 til 14 mánuðum en á sama tíma hefur markaðskrafa verðtryggðra flokka ríkisskuldabréfa að jafnaði staðið í stað.

Af þessu stafar hinn óvenjulega mikli mismunur á ávöxtun óverðtryggða markaðssafnsins (sjá töflu 1) og verðtryggða markaðssafnsins. Síðustu 52 vikur til föstudags 26. apríl 2013 er ávöxtun fyrrnefnda safnsins 12,4% en ávöxtun verðtryggða safnsins aðeins 3,6% sem gerir ekki betur en að halda í við verðbólgu vegna gengistaps sem hlýst af hækkandi markaðskröfu (sjá töflu 1, þriðja töludálk frá vinstri).

Mynd 4 sýnir vísitölur verðtryggða og óverðtryggða safns ríkisskuldabréfa síðustu 24 mánuðina og gildi þeirra fyrir 12 mánuðum og í upphafi 18. viku 2013 mánudaginn 29. apríl sl. Vikukortið sýnir hvernig óverðtryggðu flokkarnir síga upp jafnt og þétt vegna fallandi markaðskröfu (og að sjálfsögðu áfallinna vaxta). Verðtryggðu flokkarnir eiga erfiðara uppdráttar síðustu 52 vikurnar bæði vegna hækkandi markaðskröfu og vegna þess að verðbætur hafa reynst óvenjulega lágar.

Mynd 5 sýnir með enn gleggri hætti samanburðinn á milli verðtryggða og óverðtryggða safns ríkisskuldabréfa síðustu 24 mánuðina en hlutfallið, eins og vísitölurnar báðar, er sett jafnt og 100 í janúar 2005. Fyrri 12 mánuðina á vikukortinu vinna verðtryggðu skuldabréfin á hin óverðtryggðu og hlutfallið hækkar úr 122 í 137. Fyrir 52 vikum verður krappur snúningur og hin óverðtryggðu taka að vinna á hin verðtryggðu. Hlutfallið lækkar úr 137 fyrir einu ári í núverandi gildi 127.

Verðbætur í maí 2013 eru 0,19%, verðbætur 2013 til maíloka eru 2,36%

Eftir að vísitala neysluverðs í apríl liggur fyrir er hægt að reikna verðbætur í maí 2013 og verðbætur frá upphafi árs til maíloka. Verðbætur í maí eru hækkun VNV á milli mars og apríl eða 0,19%. Verðbætur frá upphafi árs til maíloka reiknast frá nóvember mælingu 2012 (gildið  402 sem gildir 31. desember 2012) til aprílmælingar sem er 411,5 (gildir 31. maí 2013), þ.e. 2,36%. Árshraði verðbótahækkunar þessa fimm fyrstu mánuði ársins 2013 er 5,68%.

Þótt árshraði verðbótahækkana janúar til maí 2013 sé 5,68% er tólf mánaða hraði verðbólgu síðustu tólf mánuði aðeins 3,3% (sjá mynd 1). Verðbætur þessa tólf mánuði, maí 2012 til apríl 2013 eru 410,7/395,1 eða 3,95%. Ávöxtun verðtryggða safnsins á sama tíma er lítið eitt lægri tala eða 3,6% og gengistap verður því til að draga nafnávöxtun flokkanna niður svo að hún verður lítið eitt neikvæð.

Hlutabréfasafnið lokar ofan við 50 daga línuna og stefnir yfir hágildið frá 13. mars sl.

Safn hlutabréfa skráðu innlendu félaganna sex (fyrir skráningu VÍS í 17. viku og skráningu TM í byrjun maí nk.) náði hágildi þann 13. mars sl. eftir nær samfellt tímabil hækkunar frá lággildinu 152,5 þann 5. nóvember 2012 (sjá mynd 6) og nemur sú hækkun 33,5%. Raunveruleg hækkun frá uppbroti síðustu dagana í desember 2012 telst frá gildinu 167 (hágildi um mitt ár 2012 fyrir hjöðnunarskeið á síðari hluta ársins) og hækkun frá því gildi til hágildis 13. mars sl. er 21,9%. Eftir slíka roku á aðeins 15 til 16 vikum er ekki óeðlilegt að komi til smáslaka, e.t.v. hagnaðartöku, í fáeinar vikur.

Svo virðist sem sá slaki muni þó ekki ná nema til um sjö vikna en margt bendir til þess að hlutbréfin brjótist upp í nýtt hágildi í 18. viku 2013. Sjö vikna ,,flatur tími” er vel þekktur á Wall Street – en hann getur að sjálfsögðu einnig verið aðeins þrjár, fjórar eða fimm vikur, eða sex. Slakinn leiddi engu að síður til þess að vísitala safns skráðu félaganna sló niður fyrir 50 daga meðaltal sitt og lokaði þar neðan við í fáeina daga (mynd 6). Lækkun í bakslaginu reyndist 6,2% - en oft er lækkun á slíkum flötum skeiðum sem koma í fáar vikur í hækkunarlegg innan við 5%. Mynd 6 sýnir dagkort af vísitölu safns skráðu félaganna eins og hún stóð í lok 17. viku föstudaginn 26. apríl sl. Í þeirri stöðu bendir margt til þess að uppbrot verði yfir gildið 203,6 í 18. viku, þ.e. á fyrstu dögum maí 2013.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Óhætt mun að telja að hugur fjárfesta beinist að miklu leyti að útboði hlutabréfa í tryggingafélögunum VÍS sem lauk í 16. viku 2013 og TM sem stendur yfir í 17. viku. Eftirspurn eftir hlutabréfum í VÍS var tíföld og nam heildarfjárhæð sem boðin var í hlutabréf fyrirtækisins um 150 milljörðum króna. Eftirspurn eftir skráðu innlendu félögunum sex eykst líka og hækkar safn hlutabréfa þeirra í vikunni til föstudags 19. apríl um 3,8%. Mest hækka hlutabréf í Icelandair um 6% en hlutabréf í Högum og Eimskip um 4,1% og 3,6%.

Mynd 1 sýnir dagkort af safni skráðu innlendu félaganna sex frá því í október 2012 (þau voru raunar aðeins fjögur á þeim tíma) ásamt 50 daga einföldu meðaltali. Vísitala safnsins lækkar um liðlega 6% frá hæsta gildi 203,6 í lægsta gildi 191,0 mánudaginn 15. apríl sl. Í lækkun færist vísitala safnsins að 50 daga línu sinni, rýfur hana og lokar neðan við í fáeina daga. Á alþjóðlegum markaði hlutabréfa hefur ekki góð áhrif á fjárfesta þegar vísitala rýfur 50 daga línu sína ofan frá – en það hafa einmitt bæði Nasdaq Composite vísitalan á Wall Street og DAX vísitalan í Frankfurt gert fyrr í apríl 2013.

Að vísitala rjúfi mikilvægt meðaltal sem að jafnaði veitir stuðning í lækkun telst ekki alvarlegt ef lækkun er aðeins lítillega niður fyrir stuðningslínuna og lokun neðan við er aðeins í fáa daga. Ef vísitala safns innlendu skráðu félaganna hækkar áfram á næstu dögum og lokar ofan við fyrra hágildi sitt við 203,6 telst hættunni afstýrt.

Ríkisskuldabréf hækka á markaði í 16. viku og endurheimta fyrri styrk að hluta

Þótt hækkun í Kauphöllinni í 16. viku sé aðallega í hlutabréfum tóku ríkisskuldabréf einnig við sér eftir nokkra deyfð og lækkun á markaði. Verðtryggða safnið hækkar um 0,7% í vikunni og stendur 0,8% neðan við gildi sitt fyrir fimm vikum. Óverðtryggða safnið hækkar 0,4% og 1,6% ofan við gildi sitt fyrir fimm vikum. Tafla 1 (dálkur lengst til hægri) sýnir að hækkun óverðtryggða safnsins síðustu 12 mánuði er 11,9% en hækkun verðtryggða safnsins mun minni eða aðeins 4,2%. Mismunur hefur líklega sjaldan verið meiri.

Mikil styrking á gengi krónunnar á fyrstu 16 vikum ársins hefur leitt til þess að hækkun verðlags er nú hægari en gert var ráð fyrir í lok síðasta árs. Engu að síður er árshraði hækkana fyrstu 16 vikur ársins 2013 7,7% (tafla 1, neðsta lína). Eftir 1,64% hækkun vísitölu neysluverðs í febrúar sl. (verðbætur 1.til 31. mars) er mæld hækkun Hagstofunnar í mars 0,20% (verðbætur 1. til 30. apríl). Ekki er reiknað með neinni hækkun í mælingu í apríl og Hagfræðideild Landsbankans hf. spáir raunar 0,2% lækkun þegar mælingin birtist þann 29. apríl nk.

Færsla hlutabréfavísitölu í átt að 50 daga línu sinni er alvanaleg á hækkunarferli

Dagkort á mynd 1 hér að ofan sýnir hvernig vísitala safns skráðu innlendu félaganna hefur færst að 50 daga línu sinni og raunar aðeins niður fyrir hana um hríð en síðan upp fyrir hana á ný. Í erlendu dagbók Eignastýringar mánudaginn 22. apríl 2013 er sýnt hvernig S&P 500 vísitalan hvílir á 50 daga línu sinni í lok 16. viku og hvernig DAX vísitalan rýfur hana harkalega í þeirri viku og hefur haldið áfram að lækka síðan.

Á löngu hækkunarferli er alvanalegt að vísitölur eða verð á hlutabréfum einstakra fyrirtækja færist að 50 daga línu sinni á meðan markaðurinn er að laga sig að hærra verði, þ.e. að ,,melta” örar hækkanir sem orðið hafa á skömmum tíma. Snerting við 50 daga línuna í traustum hækkunarlegg er raunar skilgreind sem tækifæri til að bæta við stöður hlutabréfa. Vandinn er að greina á milli færslu að 50 daga línunni sem táknar aðeins ,,hvíld um skeið”, og lækkunar sem sker 50 daga línuna og táknar upphaf á lengri ferli lækkunar.

Fimmtíu daga línan ein og sér er ef til vill ein algengasta viðmiðun í hlutabréfaviðskiptum og greiningu á markaðsgögnum. Skurðpunktur tveggja meðaltala, hraðara og hægara meðaltals, er að jafnaði öruggari vísbending til að tímasetja kaup og sölu á hlutabréfum. Parið 13 og 34 vikna veldisvegin meðaltöl er vel þekkt viðmiðun á alþjóðlegum markaði hlutabréfa. Skurðpunkturinn þegar 13 vikna meðaltalið (það hraðara sem lagar sig betur að nýju verði hlutabréfa) sker það hægara ofan frá er merki til varnaðar, um að hagfellt geti verið að draga úr vægi hlutabréfa í safni eða jafnvel loka stöðum alveg.

Skurðpunkturinn þegar hraðara meðaltalið sker það hægara neðan frá á leiðinni upp er merki um að hagfellt geti verið að opna nýjar stöður í hlutabréfum eftir lækkunarskeið eða auka vægi þeirra í safni. Taflan sem birt er vikulega í erlendu dagbók Eignastýringar (sjá www.landsbankinn.is/dagbok) sýnir með litamerkingum hvar hver af viðkomandi vísitölum er stödd: grænt merkir að 13 vikna línan er ofan við 34 vikna línu, rautt merkir 13 vikna lína neðan við 34 vikna línu, og gult merkir breytingarástand þar sem verð er komið niður fyrir/upp fyrir 34 vikna línuna en 13 vikna línan er ekki sömu megin.

Mynd 2 sýnir að 13 og 34 vikna línur safns innlendu skráðu félaganna eru hvergi nálægt því að skerast og það hafa þær alls ekki gert frá upphafi árs 2011. Í grunnunum 2011 og 2012 skarst vísitalan lítillega niður fyrir rauðu 34 vikna línuna en það gerði 13 vikna línan ekki.

Afgerandi merki um varúð komu fram á vísitölum hlutabréfa á árinu 2007

Á mynd 3 er sýnd mynd af innlendu hlutabréfavísitölu Kauphallarinnar árin 2004 til 2009. Frá ársbyrjun 2004 og fram til febrúar 2006 hækkar verð á hlutabréfum nærri því samfellt; 13 og 34 vikna meðaltölin sýna að fjárfestum er með öllu óhætt að njóta hækkunarskeiðs á markaði hlutabréfa. Í febrúardýfunni 2006 birtist sölumerki, raunar ekki fyrr en í apríl vegna þess hve hraðara meðaltalið liggur langt ofan við það hægara; merki um kaup birtist aftur í ágúst 2006.

Ef til vill er eitt mikilvægasta merki sögunnar þegar merki um sölu birtist í lok september 2007. Á sama tíma er að finna hliðstæð merki á Wall Street og í fleiri af helstu kauphöllum veraldar. Framhaldið þarf ekki að rekja hér. Lækkun á markaði er ein hin mesta í sögu hlutabréfaviðskipta, eða á bilinu 90 til 95%.

Til samanburðar er að lokum vísitala innlendra hlutabréfa á árunum 1993 til 2003. Þar sést lengst til vinstri lok fyrstu dýfu sögunnar. Hún hefst haustið 1991 og henni lýkur um mitt ár 1994. Á vikukorti sjást vel dýfurnar 1997 til 1999 og frá 2000 til 2001. Síðari lækkunin hefst á nákvæmlega sama tíma og lækkunarskeiðið mikla á Wall Street í mars árið 2000. Á Íslandi stóð það lækkunarskeið í 18 mánuði en á Wall Street tvöfalt lengur eða til mars árið 2003.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Undanfarnar vikur hefur verið meira flökt á markaðskröfu óverðtryggðra og verðtryggðra ríkisskuldabréfa en oft áður. Fyrst er ástæða rakin til umræðu um framtíð Íbúðalánasjóðs og miðvikudaginn 13. mars sl. (í 11. viku) eru til umræðu á Alþingi breytingar á gjaldeyrislögum. Þann dag er velta á skuldabréfamarkaði yfir 60 milljarðar króna; mánudag og þriðjudag í 12. viku 2013 er velta líka samtals um 60 ma.kr. Forvitnilegt er að líta yfir markaðinn eftir þessar hræringar og meta hver staðan er.

Á mynd 1 er vikukort af markaðskröfu óverðtryggðra flokka ríkisbréfa. Bláa línan til hægri á myndum 1 og 2 markar 11. og 12. viku, sú til vinstri markar vikur 8 til 12 árið 2013. Lækkun á kröfu löngu flokkanna RIKB22, RIKB25 og RIKB31 í 9. og 10. viku er vel sýnileg en mest áberandi er skyndileg hækkun á kröfu styttri flokkanna í 12. viku til loka föstudags 22. mars sl.

Á mynd 2 er vikukort af kröfu verðtryggðra flokka spariskírteina (RIKS21) og íbúðabréfa. Þar er myndin ólík. Krafa íbúðabréfanna hækkar umtalsvert í 9. og 10. viku en RIKS21 lækkar á móti þegar fjárfestar færa eignir úr íbúðabréfum í spariskírteini. Sá „flótti“ gengur að fullu til baka jafnskyndilega í 12. viku.

Óverðtryggð ríkisskuldabréf til langs tíma hækka meira en önnur skuldabréf á árinu

Til að rýna betur í þessa mynd af ríkisskuldabréfamarkaði er sýnt daglegt gengi helstu skráðra flokka ríkisskuldabréfa síðustu fimm vikur á myndum 3 og 4, óverðtryggðu flokkana á mynd 3 og verðtryggðu á mynd 4. Myndirnar sýna skráð verð á markaði, þ.e. hreint verð sem á ensku nefnist clean price. Þar er ekki tekið tillit til áfallinna vaxta í tilviki óverðtryggðu skuldabréfanna og ekki til áfallinna vaxta og verðbóta í tilviki þeirra verðtryggðu.

Lækkun á verði stuttu óverðtryggðu flokkanna er alveg skýr í 11. viku, og einnig lækkun löngu íbúðabréfanna í 9. og 10. viku. Þá er einnig hækkun löngu óverðtryggðu flokkanna RIKB25 og RIKB31 yfir þessar fimm vikur skýr. Neðan við dagkortin á mynd 4 er tafla með breytingu á skráðu gengi allra skuldabréfaflokka frá föstudegi 15. febrúar til föstudags 22. mars 2013. Þar sést að löngu óverðtryggðu flokkarnir hækka 1,28 til 2,67% á þessum tíma (hreint verð, síðan bætast vextir við). Þar sést líka lækkun íbúðabréfanna frá 9. viku sem ekki hefur enn gengið til baka en lækkun þessara flokka er -2,75 til -3,44% (clean price) áður en tekið er tillit til vaxta og verðbóta.

Verðtryggða safn ríkisskuldabréfa hækkar um 1,7% fyrstu tólf vikur ársins

Verðmæti safns verðtryggðra ríkiskuldabréfa hefur lækkað um 1,5% síðustu fimm vikur til föstudags 22. mars 2013 (vikur 8 til 12), þar af um 0,5% í 12. viku. Lækkun löngu flokkanna HFF34 og HFF44 er -2,1% og -1,1% (sjá töflu 1 hér fyrir neðan). Sú lækkun er allnokkru minni en fram kemur í töflu neðan við mynd 4 vegna þess að hér hefur verið tekið tillit til áfallinna vaxta og verðbóta þessar fimm vikur. Verðbæturnar einar frá 15. febrúar til 22. mars sl. eru 1,3% vegna 1,64% hækkunar á vísitölu neysluverðs sem mæld var og birt í febrúar 2013.

Í töflu 1 sést líka mikil lækkun á markaðskröfu löngu óverðtryggðu flokkanna á árinu 2013, frá RIKB19 til RIKB31. Sú lækkun er á bilinu frá 26 punktar (RIKB31 með meðaltíma nærri 11 ár) til 34 punkta (RIKB25 þar sem meðaltími er 8 ár). Hækkun á verðmæti þessara flokka er frá 3,8% (RIKB19) til 5,9% (RIKB25).

Róast á markaði innlendra hlutabréfa; hækkun fyrstu 12 vikur 2013 er 19%

Í óra og mikilli veltu á markaði ríkisskuldabréfa síðustu vikur hefur færst ró yfir viðskipti með hlutabréf eftir mikla hækkun allt frá lokum nóvember 2012 eða í um 16 vikur. Hækkun safns skráðra innlendra félaga árið 2013 til loka föstudags 22. mars sl. er 19,1% en 20,4% frá uppbroti við gengið 167 (hæsta verði árið 2012) sem var í lok desember 2012. Vikukort á

mynd 5 sýnir innlenda hlutabréfasafnið með sex skráðum félögum. Líklegt má telja að gildi vísitölu skráðu félaganna liggi á bilinu 200 til 217 á næstu vikum. Síðari talan er fengin með því að reikna 30% hækkun á uppbrotsgengið 167 frá árinu 2012, sú fyrri með því að reikna 20% hækkun. Verðmæti skráðu félaganna lækkar um -0,5% í 12. viku 2013 en hækkar um 0,5% síðustu fimm vikur.

Á mynd 6 sést betur hvernig nokkurt jafnvægi færist yfir á hlutabréfamarkaði eftir hækkunarlegginn frá desember 2012. Marel, stærsta fyrirtækið á markaði, staðnæmist við hágildið 161 og liggur þar rétt undir við gildið 156 í lok 12. viku 2013. Eimskip og Vodafone hækka í 12. viku um 0,2% og 0,9% og ná hæsta verði allra tíma í 280,5 og 34,50. Gengi annarra félaga lækkar lítillega eins og nánar kemur fram í töflu 1 hér að framan.

Næstu dagbækur eru væntanlegar 15. og 16. apríl.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Fyrri vikurnar tvær í marsmánuði 2013 reynast fremur róstusamar á innlendum skuldabréfamarkaði vegna þjóðfélagsumræðu og frétta sem valda fjárfestum hugarangri. Í síðustu viku febrúar sl. verður nokkur lækkun á verði íbúðabréfa á markaði vegna neikvæðrar umræðu um hag Íbúðalánasjóðs. Sú lækkun gengur til baka að nokkru leyti í fyrstu viku mars er fjárfestar bregðast við óvæntri hækkun á vísitölu neysluverðs sem er hærri en búist var við.

Miðvikudaginn 13. mars sl. er til umræðu á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á gjaldeyrislögum og þann dag er velta á skuldabréfamarkaði yfir 60 ma.kr. og leiðir til nokkurrar lækkunar á flokkum óverðtryggðra ríkisbréfa. Í töflu 1 sést að safn óverðtryggðra ríkisskuldabréfa lækkar um 1% í vikunni til föstudags 15. mars sl. en er þó 0,2% hærra en fyrir fimm vikum. Verðtryggða safnið hækkar um 0,6% í þeirri viku og er þá 0,1% hærra en fyrir fimm vikum. Verðtryggða safnið hefur hækkað um 2,3% á 11 vikum ársins 2013 sem svarar til 11,3% ársávöxtunar. Óverðtryggða safnið hækkar á sama tíma um 2,6% sem svarar til 12,9% ársávöxtunar.

Óverðtryggð markaðskrafa lækkar síðustu misseri, verðtryggð sýnist í jafnvægi

Mynd 1 sýnir markaðskröfu óverðtryggða ríkisskuldabréfa árið 2012 og til miðs mars 2013.  Óyggjandi er að hún fer lækkandi, hvort sem miðað er við hágildi í mars 2012, ársbyrjun 2012 eða síðari hluta þess árs. Líklega á lág verðbólga á síðari hluta ársins 2012 sinn þátt í aukinni eftirspurn eftir óverðtryggðum ríkisbréfum og hugsanlega koma viðskipti fyrir hönd erlendra fjárfesta einnig við sögu. Hvorki óvænt 1,72% hækkun vísitölu neysluverðs sem kynnt var þann 27. febrúar sl. né heldur umræður á Alþingi um frumvarp til breytinga á lögum um gjaldeyrismál hafa haft afgerandi áhrif á markaðinn fyrir óverðtryggð ríkisskuldabréf.

Á meðan markaðskrafa óverðtryggða ríkisverðbréfa lækkar hægt og bítandi ríkir stöðugleiki á markaði fyrir verðtryggð skuldabréf. Á mynd 2 er vikukort af markaðskröfu íbúðabréfaflokka  (nema þess stysta, HFF 14) og spariskírteinaflokksins RIKS 21. Yfir það tímabil sem kortið nær til er ekki að sjá breytingu á kröfu lengri flokkanna HFF 44 og HFF 34, hún sveiflast í þröngu bandi um lárétta línu. Markaðskrafa HFF 24 og RIKS 21 sveiflast meira en lengri flokkanna. Krafa HFF 34 hefur hækkað lítið eitt árin 2012 og til miðs mars 2013, krafa RIKS 21 hefur lækkað nokkuð frá miðju ári 2012. Vegna flökts í kröfu þessara flokka er erfitt að halda fram samfelldri hækkun á kröfu eða lækkun á þessum tíma. Hafa þarf í huga að þetta ,,jafnvægistímabil” á myndinni kemur í kjölfar áranna 2009 til 2011 þegar mikil lækkun varð á markaðskröfu verðtryggðra ríkisskuldabréfa.

Verð á hlutabréfum hækkar rólega eftir snarpa roku og uppbrot í desember 2012

Við nokkra ókyrrð á skuldabréfamarkaði er eins og ró hafi færst yfir viðskipti með hlutabréf á innlendum markaði. Vísitala skráðra innlendra hlutabréfa stendur í 202,6 í lok föstudags 15. mars sl. m.v. 100 í lok desember 2010 og hækkar um 0,4% í vikunni. Fimm vikna hækkun er 3,4% en frá áramótum (11 vikur) er hækkun 20%. Hækkun eftir uppbrot í desember 2012 við gildið 167 er 21,3%. Til samanburðar má hafa að hækkun úrvalsfyrirtækja á Wall Street eftir uppbrot úr grunni er oft á bilinu 20 til 25%. Hér er þó engin regla á ferðinni og getur hækkun eftir uppbrot verið bæði minni eða meiri. Á mynd 5 sést gengi skráðu félaganna til loka föstudags 15. mars 2013.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita