11. apríl 2011 - Sigurður B. Stefánsson og Sigurður B. Stefánsson
Mikil hækkun á olíu og hrávörum hefur áhrif á efnahagsmál og fjármál um víða veröld Olíuverð (West Texas Intermediate Continuous Futures) hefur hækkað um 40% á hálfu ári og þar af 25% síðustu þrjá mánuðina. Hrávörur eftir vísitölu Reuters/Jefferies CRB hafa hækkað um 33% á hálfu ári og 10% á síðustu þremur mánuðum. Þessi hækkun hefur leitt til þess að verðbólga er vaxandi alls staðar í heiminum og seðlabankar víða um lönd hafa hækkað viðmiðunarvexti fyrr en ella. Fimmtudaginn 7. apríl hækkaði Evrópski seðlabankinn vexti sína í 1,25% úr 1%. Breski seðlabankinn hélt vöxtum óbreyttum í 0,5% með ákvörðun sama dag. Verðbólga mælist rétt undir 5% í Bretlandi og yfir 5% í Kína. Á Indlandi mælist almenn verðbólga yfir 8% en matvæli hafa hækkað yfir 10% síðustu tólf mánuði. Kortið sýnir hlutabréfavísitölu bandarískra flugfélaga en rekstur þeirra er viðkvæmur fyrir eldneytisverði. Hlutabréfin hafa lækkað um tæp 20% á sama tíma og olíuverð í Bandaríkjunum hækkar um 40%. Verð á hlutabréfum hækkar lítillega í Asíu í 14. viku en í Vesturheimi gætir lækkunar. Lækkunin er væg en kortin lýsa ekki lengur af sömu bjartsýni og eftir krappan snúning frá lággildi um miðjan mars 2011.
Mynd 1 Verð á hlutabréfum bandarískra flugfélaga tekur að falla í byrjun nóvember 2010. Samtals er lækkun frá þeim tíma nærri 20% en í febrúar, mars og apríl 2011 herðir á henni.
Hækkun Seðlabanka Evrópu á viðmiðunarvöxtum í 1,25% var í samræmi við væntingar á markaði. Hana ber að á sama sólarhring og aðeins skömmu eftir að stjórnvöld í Portúgal óska formlega eftir fjárhagsaðstoð frá Evrópusambandinu með sama hætti og Grikkir og Írar höfðu gert áður. Skuldavandi Evrópuþjóða ágerist enn og raddir þeirra sem telja að að allur vandi sé enn ekki kominn í ljós verða æ meira áberandi.
Áhrifa af miklum hækkunum orkuverðs og hrávöruverðs gætir í vaxandi mæli í viðskiptum með hlutabréf á Vesturlöndum. Mynd 1 sýnir hlutabréf í bandarrískum flugfélögum á vikukorti og lækkandi verð í nærri sex mánuði. Að því leyti til líkist ferillinn síðasta hálfa árið lækkun hlutabréfa á markaði í Brasilíu og á Indlandi og jafnvel í Kína, þessum sterku vígjum alþjóðlegra hlutabréfa þar sem verð í apríl 2011 er 5 til 10% lægra en hágildi í byrjun nóvember 2010. Kort á mynd 1 sýnir að 13 vikna meðaltalið mun skera niður í gegnum 34 vikna meðaltalið í næstu viku og hlutabréf flugfélaga eru þar með komin á rautt ljós í litakerfi okkar. Hlutabréf flugfélaga eru ekki leiðandi í sama skilningi og við á um tæknifyrirtæki og fjármálafyrirtæki en skynsamlegt er að taka fullt mark á framvindu þar vegna næmni fyrir hækkandi orkuverði.
Hver er staðan? Ekki eru miklar breytingar í litakerfinu eftir fremur rólega viku
Hlutabréf á Indlandi eru ekki á meðal þeirra sterkustu um þessar mundir en í litakerfinu færist þó kauphöllin í Bombai af gulu ljósi á grænt. Aðrir mælikvarðar í töflu 1 sýna veikleika hlutabréfa á Indlandi þrátt fyrir grænt ljós. RS ST sýnir -4% og hlutabréfin eru enn 5,2% undir verðinu í upphafi árs 2011 og 7% frá hágildi í nóvember 2010. Japan er á gulu ljósi en við blasir að það breytist í rautt í 15. viku. Skýringin er lækkun á markaði í Tokíó eftir jarðskjálftann í mars og hörmungar sem fylgt hafa í kjölfarið. Þá er græna ljósið í Sao Paulo í Brasilíu orðið æði dauflegt. Aðeins þarf litla verðlækkun hlutabréfa svo að gult taki við af grænu.
Tafla 1 Hægar breytingar eru á verði hlutabréfa og skuldabréfa í 14. viku, hækkun í Asíu en lækkun í Vesturheimi. Olía, hrávörur, gull og silfur halda áfram að rjúka.
Þáttur olíuverðs og hrávöruverðs á fjármálamarkaði og tímatenging árin 2007 og 2008
Olíuverð hefur hækkað um 40% á hálfu ári eins og fyrr segir og 25% síðustu þrjá mánuði. Mánaðakort á mynd 2 sýnir hækkun eftir veldisferli eða "parabolic rise" á máli tæknigreiningar. Parabóluhækkun getur ekki varað lengi. Kortið á mynd 2 sýnir tvö dæmi frá árunum 2007 og 2008. Frá ársbyrjun 2007 hækkaði olía eftir parabóluferli sem endaði með flatri aðlögun á fjórða fjórðungi það ár er verð á alþjóðlegum hlutabréfum tók að steypast. Síðan hélt olíuverð áfram að rjúka á fyrsta fjórðungi 2008 eftir nýjum parabóluferli. Honum lauk eftir 40 til 50% hækkun um mitt ár 2008 í aðdraganda hruns á fjármálamarkaði í september og október um haustið.
Mynd 2 Olíuverð var á bilinu 70 til 85 dollarar fatið frá miðju ári 2009 til haustsins 2010. Veldishækkun frá þeim tíma mun að líkindum stöðvast á næstu vikum.
Dæmin tvö um veldishækkun frá 2007 og 2008 sýna að henni lýkur annaðhvort með flötum grunni til aðlögunar eða með toppi og snúningi frá hágildi, oft kröppum. Líkur benda til að veldishækkun frá október 2010 taki senn enda en ekki er auðvelt að sjá fyrir hvort við tekur aðlögun þar sem verð breytist lítið um nokkurra vikna eða mánaða skeið – eða toppur og snúningur frá hágildi. Í ljósi þess að heimsbúskapurinn er enn á fyrri hluta nýs hagvaxtarskeiðs virðist fyrri leiðin ekki síður líkleg.
Wall Street sýnir merki um veikleika eftir mikla hækkun frá lággildi um miðjan mars
Dagkort af S&P 500 á mynd 3 sýnir að viðnám við gildið 1340 stöðvar hækkunarferil frá miðjum mars 2011. Skottið á rauðu súlunni föstudaginn 8. apríl hvílir á 13 daga línunni og engin hætta er á ferðum haldist verðið áfram ofan við hana. Það verður þó að segjast að hvern dag í 14. viku tekur við lægra lággildi og svo er að sjá að bjarndýrið hafi hafið hramminn á loft. Ugglaust hafði sín áhrif á föstudaginn 8. apríl að samstaða hafði ekki náðst á Bandaríkjaþingi um fjárlög og niðurskurð útgjalda. Samkomulag náðist að kvöldi þess dags en löngu eftir að kaupmenn á Wall Street voru komnir til síns heima og teknir að njóta helgarinnar.
Mynd 3 Hátt verð á olíu (purpuralínan í glugganum) og hrávörum tekur sinn toll af vísitölu stórfyrirtækja á Wall Street. Flest merki eru til hækkunar – en ljóst er að viðnámsblokkin frá hágildi þann 18. febrúar 2011 er þung fyrirstaða fyrir hækkandi verði.
Mynd 4 Vísitala hrávöruverðs hefur hækkað um 33% frá miðju ári 2010. Viðnám við gildið 300 (lægstu gildi 2006 og 2007) eða við 350 (hágildi 2006) höfðu ekki áhrif til hægingar á hækkunarhraðanum.
Mánaðakortið á mynd 4 sýnir hrávöruverðsvísitölu Reuters/Jefferies CRB sem er útbreidd og kunnust á sínu sviði. Margt bendir til þess að senn fari að hægja á hækkunarhraða vísitölunnar en núverandi verð mun engu að síður höggva skarð í hagnað framleiðslufyrirtækja og valda almennum verðhækkunum í iðnríkjum hvar sem er í heiminum. Sem dæmi má nefna að Kínverjar hafa greint frá því að jöfnuður í vöruskiptum við útlönd hafi verið neikvæður um 1,02 milljarða USD á fyrsta fjórðungi 2011 og mun það vera í fyrsta sinn á sjö árum sem halli er í ársfjórðungstölum þeirra. Á móti kemur að hagnaður af hækkandi hrávöruverði rennur til hrávöruframleiðenda – en síðan kemur að því að hátt verð slær á eftirspurn og jafnvægi tekst á ný.
Heimsvísitala hlutabréfa hægir á sér og myndar neikvæð frávik við MACD; verð á skuldabréfum fellur hratt
Heimsvísitala Dow Jones á mánaðakorti á mynd 5 sýnir hliðstæða veikingu og S&P 500 á dagkorti á mynd 3. Í MACD glugganum er sýndur mismunur þriggja og sjö mánaða meðaltala sem svara til 15 og 35 vikna meðaltala (nálægt 13 og 34 vikum). Þótt neikvæð frávik milli vísitölunnar og MACD séu ekki sterk eru þau engu að síður fyrir hendi. MACD línan sjálf hefur lækkað í dýfunni í febrúar og mars.
Mynd 5 Á mánaðakorti hægir á hækkunarhraða heimsvísitölu Dow Jones. Fyrri hluti ársins 2010 er erfiður með hátt í 20% lækkun frá hágildi í apríl. Meginhluti lækkunar vorið 2010 var í maí.
Þótt verð á hlutabréfum haldi áfram að þokast upp í 14. viku víða um lönd nema í Vesturheimi virðist eins og blikur séu á lofti. Mynd 6 sýnir enn eitt mánaðakortið til að gefa yfirsýn um framvindu á löngu árabili. Litakortið í töflu 1 hefur sýnt óverðtryggðu bandarísku ríkisskuldabréfin á rauðu ljósi um margra vikna skeið. Gengistap vegna hækkunar á ávöxtunarkröfu á markaði er meiri en sem nemur áunnum vöxtum óverðtryggðra skuldabréfa.
Af kortinu á mynd 6 er augljóst að stuðningur í grennd við gildið 90 af stefnulínu sem nær allt aftur til ársins 2006 er mikill. Lengra kort sýnar raunar að stuðningslína sem liggur með nokkru minni halla en sú á kortinu á mynd 6 nær 20 ár aftur í tímann til ársins 1991. Af þessum ástæðum er ekki líklegt að hún rofni á næstu vikum. Gerist það engu að síður er það vegna þess að vextir á markaði hækka meira en væntingar standa til um þessar mundir og gæti leitt til þess að lengstu skuldabréf lækki í verði verulega umfram það sem þegar er orðið.
Mynd 6 TLT, kauphallarsjóðurinn sem speglar bandarísk ríkisskuldabréf með meðaltíma 20 ár eða lengri. Lækkun frá miðju ári 2010 er umtalsverð – og gæti orðið meiri ef stuðningur í grennd við gildið 90 rofnar á næstunni.
